تحلیل نشانه شناختی «من و دیگری» در گفتمان پل والری «دیگری در خویش»

پژوهش ادبیات معاصر جهان، دورة 20، شمارة 2، پاییز و زمستان 1394، از صفحه 181 تا 198

 

تحلیل نشانه شناختی «من و دیگری» در گفتمان پل والری «دیگری در خویش»

 

مرضیه اطهاری نیکعزم*

استادیار زبان و ادبیات فرانسه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران ، ایران

 

)تاریخ دریافت: 26/11/93، تاریخ تصویب: 26/12/93(

 

چکیده

یکی از مباحث مهم در آثار پل والری، نویسندۀ فرانسوی قرن بیستم، مسئلۀ «دیگری» است که به شناخت منجر میشود. «دیگری» به شکل تازه ای در ارتباط با «من» نویسنده مطرح شده که «انعکاسی از «خود» است و دیالکتیکی بین این دو برقرار است. مخاطب با دو نمود از نویسنده مواجه است: خوددیگریت و خودهمانی[1]. درواقع، والری مثال ملموسی از «دیگربودن در خود»[2] را به تصویر می کشد که نمودی از یک «شخص ثالث ناشناخته» است و با او گفتوگوی درونی دارد. رویکرد این پژوهش برای نشاندادن رابطۀ

«من» و «دیگری»،  نشانهشناسی مکتب پاریس و همچنین تحلیل پل ریکور است. هدف از ارائۀ این پژوهش آن است که نشان دهیم چگونه «من» نویسنده در ارتباط با «دیگری» مطرح می شود و چگونه نویسنده به شناختی از خود دست می یابد.

 

واژههای کلیدی: دیگری، دیگریت، شناخت، غیریت، من، نشانه شناسی، همانیت.

 

مقدمه

مسئلۀ من و دیگری، در آثار پل والری موضوعی پیچیده است؛ زیرا نویسنده بارها این پرسش رامطرح می کند که «چه کسی سخن می گوید» و «چه کسی می نویسد». بهعبارت دیگر، «من» سوژۀاصلی تولیدکنندۀ معنا و مرکز اصلی دنیای بستۀ گفتمان والری است. این تفکر مبتنیبر «من»، در مجموعۀ دفتر اندیشه های والری Cahiers نیز ظاهر می شود که در آن ها، ضمیر «من» به صورت ضمیر مفعولی تأکیدی به شیوه های گوناگون بهکار گرفته می شود؛ گاهی با ام بزرگMoi  و گاهی به توان یک 1moi، توان دو 2moi و دیگر اعداد، گاهی «من ناب» Moi pur و اشکال دیگر؛ بنابراین، همواره در تعاریف والری از ضمیر «من» ابهامی وجود دارد؛ زیرا نشانه هایی که برای «من» بهکار گرفته شدهاند، گاهی تعریف ثابتی ندارند و گاهی نیز تعاریف نامفهوم و متنوع است. حتی گاهی نشانه های بهکاررفته برای «من»، موقتی است: MOI ،MOI ،moi ،moi ،Moi. بههمینسبب، تحلیل «من» دشوار بهنظر میرسد. شایان ذکر است با به کارگیری این ضمیر مفعولی، نویسنده از ضمیر فاعلی Je هم غافل نیست؛ برای مثال، در دفتر اندیشه هایش می نویسد: «در رؤیا غرق شدم. چه کسی؟ من. دیدم؟ چه کسی نظاره گر بود؟ من». در این گفتمان، «من» فاعلی و «من» مفعولی چه کسی هستند و چه نقشی در اندیشۀ والری ایفا می کنند؟ چرا وی با تأکید این دو را از هم جدا می کند؟ والری برای توضیح این دو ضمیر، به فلسفه و علوم دیگر متوسل می شود تا بتواند توضیح دقیقی برای ایندو بیابد. در دفتر  اندیشه هایش سعی دارد که معناها و نشانه های مختلفی از آن ارائه دهد. بدینترتیب، باید اذعان داشت همه چیز در آثار والری حول محور «من» می گردد که مدام و بی وقفه تغییر می کند. هنگامی که می نویسد «من می اندیشم» )Je pense( ادامه  میدهد: «من تغییر  میکنم و می خواهم ثابت شوم» )Je change et veux fixer(.

ارجاعدادن همۀ امور به «من» و به نوعی «خودمحوری» در همۀ امور، بیانگر جستوجوی خود است و خواننده را دعوت می کند تا در تمام صفحات آثارش، نشانی از نارسیس پیدا یا پنهان بیابد. این ارجاع به «من» که برای انسان ضروری بهنظر می رسد، تمام ذهن نویسنده را درگیر کرده و او سعی دارد این میل به خودجویی را در خود ارضا کند.

این مقاله از سه قسمت تشکیل شده است. در ابتدا مسئلۀ اتصالات و انفصالات گفتمانی در چند بیت از اشعار نارسیس بررسی میشود تا نقش «من» در گفته پردازی شاعر مشخص شود و اینکه چگونه نویسنده از یک بینش بیرونی با انفصال در گفتمان به یک بینش درونی یا اتصال گفتمانی م یرسد. پس از آن به مسئلۀ «من و تکثر من» پرداخته می شود و در پایان، همانیت وغیریت تحلیل میشوند.

 

اتصالات و انفصالات در گفته پردازی و نقش «من»

در ابتدا باید اذعان داشت که گفته پردازی، یکی از اساسی ترین کاربردهای زبان است. بهعبارتی، اینکه چگونه ساختار زبان در ارتباط با موقعیتی که در آن ارتباط برقرار می شود، از پیش تعیین می شود. درواقع، می توان گفت هر گفته ای مستلزم امر گفته پردازی است و هر گفتمانی همواره یک فاعل دارد که همزمان نقش گفته پرداز و گفته یاب را ایفا می کند. شایان ذکر است که گفته پردازی و مفاهیم اتصالات و انفصالات گفتمانی، همواره مورد توجه نشانهشناسان بوده است و به بیان ژان کلود کوکه «واقعیتی پدیدارشناسانه است که نقش مرکزی دارد و به ادراکهای ما وابسته است و بههمراه آن ادراکها، استقرار فاعل در دنیا را با گفتمانش ملاحظه می کنیم» )برتراند، 2005: 2(.

درمورد گفته پردازی در آثار والری باید گفت که تمام گفتمان، در کنترل «من» است. من فاعل، در هردو موقعیت انفصال و اتصال گفتمانی شرکت دارد و نقطۀ اوج اتصال گفتمانی و بینش درونی، «نارسیس» است؛ برای نمونه، در اشعار مربوط به نارسیس، گفته پرداز سعی دارد کنشگران دیگری مانند حوریان، اکو )الهۀ  پژواک( و… را به سخن وادارد. در این مورد، بیشتر بعد عاطفی و احساسی گفتمان است که سبب حضور کنشگران دیگر می شود. همچنین گاهی به صورت منادا در اشعار می آید؛ برای مثال:

O frères ! tristes lys, je languis de beauté Pour m’être désiré dans votre nudité, Et vers vous, Nymphe, nymphe, ô nymphe des fontaines,

Je viens au pur silence offrir mes larmes vaines (Narcisse parle, vv. 1-4)

 

ای همقدمان! ای سوسن های غمین! من از زیبایی رنجورم تا در عریانی شما تمنای خود بیابم

و به طرف شما، ای زیبارویان، ای مهرویان، ای پریرویان سیمینه رودان

من می آیم، در سکوتی ناب اشک های بیهوده ام را نثارتان کنم. )نارسیس میگوید، ابیات 1- 4( گفته پرداز در آغاز، دنیایی عینی و ملموس را کشف می کند؛ دنیایی جدای از خود و ظاهراً دنیایی بدون من. منادای اول این شعر، با یک اسم عام آمده است؛ گویی حضور یک غایب ونمودهای گوناگون در درون و دل گفته پرداز است. می توان گفت عبارت «ای هم قدمان» در آغازشعر، ظاهراً از فاعل گفته پرداز انفصال یافته است که می توان آن را «انفصال گفتمانی»[3] نامید ودنیای او را در داستان به تصویر می کشد. درعین حال، منادا در گفته پردازی نیز دخیل است. ریگل و دیگران )1994: 464( در کتاب دستور زبان روشمند فرانسه معتقدند «منادا به گفته پردازی وابسته است. درواقع، منادا به شخصی یا چیزی اشاره دارد که مخاطب به او خطاب می کند. مخاطب به وضوح در گفتمانش گیرندۀ پیام را انتخاب می کند». بدینترتیب، منادا در اتصال با گفته پردازی است؛ زیرا حالت ندایی «ای» نشان از ظهور من/تو دارد و به عقیدۀ ژاک فونتنی، حضور همزمان من و تو، نوعی اتصال در گفته پردازی را نشان می دهد. بدینترتیب، همزمان دو حالت انفصال گفتمانی و اتصال در گفته پردازی وجود دارد و درنهایت، دوباره «من» ظاهر می شود که چه در گفته پردازی و چه در گفتمان، نشان از اتصال دارد. درواقع، این انفصال گفتمانی، در حالت اتصال در گفته پردازی بهوجود می آید. بهدلیل این اتصال در گفته پردازی، شاهد احساسات و عواطف هستیم که در گفتمان بروز می کند. عبارت «ای سوسن های غمین» و همچنین فعل «رنجوربودن» در عبارت «من از زیبایی رنجورم» شاهدی بر این موضوع است. ارتباط میان دو دنیای درون و بیرون، یعنی «عریانبودن زیبارویان» و «غمینبودن گفته پرداز» در این ابیات کاملاً محسوس است. رنج و ضعف گفته پرداز که در بندهای قبل با فعل languir بیان شده بود، دوباره در بند سوم ظاهر می شود:

Et moi! De tout mon cœur dans ces roseaux jeté,

Je languis, ô saphir, par ma triste beauté! (Narcisse parle, v. 10-11)

 

و من! با تمامی قلبم در میان این نی ها افتاده ام

رنجورم از غمین زیباییم ای کبودین یاقوت! )نارسیس میگوید، ابیات 10- 11(

 

حضور «من» به خوبی نمایانگر اتصال در گفتمان است. به عقیدۀ فونتنی و زیلبربرگ )1998:

94(، «من در نشانه شناسی به ضمیر من در زبانشناسی محدود نمی شود. من در نشانه شناسی، یک من حساس، متأثر و اغلب مبهوت است؛ یعنی از جذبه هایی تأثیر میپذیرد که برای او بهوجود می آید. من بیشتر در نوسان است و رفتار یکسانی ندارد». درواقع، من نشانهشناسانه فضایی تنشیدر شعر والری بهوجود می آورد. حضور «من»، فرورفتن و غرقشدن در خود است که تصویرینامحسوس، اما کاملاً توانا از خود ارائه می دهد که به تدریج به غم و ناامیدی منتهی می شود.

در قطعه هایی از نارسیس درمی یابیم که سه مرحله در متن وجود دارد. در آغاز، نارسیس درمورد منظرۀ اطرافش )طبیعت و چشمه(- که او را احاطه کرده- به تفکر می پردازد. درواقع، نارسیس به نوعی از خود رها شده است و با به کارگیری ضمایر تو و شما و اسامی عام مانند آب و چشمه، گستردگی در گفتمان را نشان می دهد. این انفصالات گفتمانی با اتصال در گفته پردازی همراه است.

Que tu brilles enfin, terme pur de ma course!

Ce soir, comme d’un cerf, la fuite vers la source Ne cesse qu’il ne tombe au milieu des roseaux,

Ma soif me vient abattre au bord même des eaux. (Fragments du Narcisse, v. 1-4)

 

کاش تو درخشان شوی، واژۀ ناب سیر من

امشب همچنان یک گوزن، روی بر چشمه می گذارم و می گریزم گوزنی که هماره در درونۀ نیزار می افتد

و تشنگی ام مرا از پای می اندازد در کرانۀ آب ها )قطعه هایی از نارسیس، ابیات 1- 4(

در این ابیات، با تصویری از دنیای بیرون مواجهیم که در آن، انفصالات در گفتمان، همزمان در مکان، زمان و کنشگر وجود دارد. سپس نارسیس متوجه تن خود یا تصویر جسم خود در آب می شود. بهعبارتی، اتصال در گفته پردازی، جای خود را به اتصال گفتمانی )جسم کنشگر( می دهد؛ حتی پیش از آنکه ضمیر «من» وارد شود.

Te voici mon doux corps de lune et de rosée (v. 118)  )118 تو ای نرمین تن ماه و شبنم من )بیت

Je suis si près de toi que je pourrais te boire,

Ô visage…! Ma soif est un esclave nu… (Fragments du Narcisse, v. 139-140)

 

آن سان به تو نزدیکم که می خواهم بتوانم تو را آشامیدن

ای چهر من…! تشنگی ام برده ای عریان است… )قطعه هایی از نارسیس، ابیات 139- 140( مرحلۀ دوم این شعر، تفکر در باب عشق و عشاق است. نارسیس خطاب به چشمه می گوید: «از آنچه دیده ای، از آنچه منعکس کرده ای، چه چیزی در خاطرت مانده است؟» درواقع، گفتمانبه نوعی به دیالوگ تبدیل می شود که در آن، بازی اتصالات و انفصالات گفتمانی کاملاً مشهود استو حضور نشانهشناسانۀ کنشگر سعی دارد خاطرۀ جسم را حفظ کند. سپس مسائل احساسی ظاهرمی شود. درواقع، رابطه ای که جسم حساس با محیطش برقرار می کند.

شایان ذکر است که عشق در والری، نگاهی فاصله دار را تداعی می کند؛ زیرا فاعل خود را در آب نظاره می کند و فاصلۀ بین فاعل )نارسیس( و مفعول- که خود نارسیس است- از طریق آب بهوجود می آید. این فاصله در متن تنش ایجاد می کند و به سخن بروندل «هرچه فاصله بیشتر باشد، تنش افزایش می یابد» )گرماس و کورتز، 1986: 234(. البته فاعل احساسی با یادآوری خاطرات گذشته، فاعل شناختی نیز می شود. در کنار آب، او به یاد خوشبختی گذشته و ازدست رفته اش می افتد.

L’autre aimait ce cyprès, se dit le cœur de l’autre,

Et d’ici, nous goûtions le souffle de la mer! (Fragments du Narcisse, v. 211-212)

 

قلب با خود می گفت از دیگری، آن دیگرین این سرو را دوست می داشت و ما از اینجا، می چشیدیم نفس دریا را. )قطعه هایی از نارسیس، ابیات 211- 212(

سپس نارسیس کنشگر جستوجوگر می شود. او با عشق به خود در جستوجوی خویشتن است. سوژۀ احساسی که با خود و جسم خود سخن می گفت، سوژۀ شناختی می شود. آنگونه که والری در یکی از دفتر نوشته هایش می نویسد: «جسم من به خود می گفت یا به من می گفت )زیرا جسمی که با خود حرف می زند، یک «من» می سازد(: من یک حادثۀ خاص و ویژهام» )دفتر اندیشۀ 8: 414(

در مرحلۀ سوم این شعر نسبتاً بلند، وحدتی میان نارسیس و چشمه پدید می آید. او که در آغاز، خود را از چشمه جدا می دانست، احساس می کند با بوسه ای بر آب به او پیوند می خورد که درواقع، این بوسه نشان از مرگ دارد. او می گوید: «مرگ، وحدت بین جسم و جان است که آگاهی، بیداری و رنج این دو را از هم جدا کرده است» )والری، آنالکتا، 1960: 719(.

در پایان اشعار، تصویری از نارسیس را می بینیم که در آب تیره وتار می شود. جسمش محو شده است؛ درحالیکه جان و اندیشه، آگاهانه در کنار آب برجای می ماند. درواقع، از دیدگاه نشانه شناسی، کنشگر میان جان و جسم در نوسان است و در پایان یکی از آن دو می ماند. والری این مسئله را در دفتر اندیشۀ 20، صفحۀ 282 به صورت زیر آورده است:

«شب نارسیس را از بین می برد، او دیگر دست ها و تصویرش را نمی بیند…

از او جز نیرو و تفکر بر جای نمی ماند.

این مرگ نیست، قرینۀ مرگ است، انعکاس و بازتابی از مرگ؛ زیرا جان حضور دارد و جسم غایب است».

شعر نغمه های نارسیس نیز به مسئلۀ «من» می پردازد. باید اذعان داشت که این شعر با دو شعر قبلی، متفاوت و گفتوگویی میان نارسیس و چهار حوری است و قسمتی نیز گفتوگوی درونی با خود. در آن ،شاهد صحنه ای هستیم که محوطۀ باز و بیدرختی به تصویر کشیده شده است .

چشمه ای در مرکز آن قرار دارد که با تشعشعات ماه، روشن و اکو )الهۀ پژواک( عاشق نارسیس می شود. شعر نغمه های نارسیس، دارای هفت صحنه است و ارتباط بین نارسیس و کنشگران دیگر مانند حوریان و اکو را نشان می دهد. در این شعر نیز اتصالات و انفصالات گفتمانی وجود دارد. نارسیس نگاهش را از دنیای اطراف آغاز می کند و خطابش به طبیعت و عناصر بیرونی است. سپس به خود می پردازد. در اتصال گفتمانی با ضمیر «من» بهوجود می آید.

Cher CORPS, Je m’abandonne à ta seule puissance. (Cantate du Narcisse, scène II,

 (vers 11گرانمایه جسم، تنها خود را به قدرت تو می سپارم. )نغمه های نارسیس، بیت 11( ضمیر «من» در جستوجوی خود است و درواقع، به وضوح خود را نارسیس معرفی می کند:

O Narcisse, Ô Moi-même, ô Même qui m’accueilles

Par tes yeux dans mes yeux, délices de nos yeux

Je froisse l’or bruyant des roseaux radieux (Cantate du Narcisse, scène II, v. 17-19)

 

ای نارسیس، ای خود من، ای همانی که به من خوشامد می گویی از چشم هایت در چشمانم، لذت چشم هایمان را

من شکن می اندازم درخشش همهمهوار نیزار تفته از نور خورشید را )نغمه های نارسیس، 17- 19( در ابیات بعد نیز اتصالات گفتمانی با ضمیر «من» وجود دارد.

Je vous perds et j’ai tout perdu…!

شما را می بازم و من همه چیز را از دست داده ام! )بیت 15(

Je suis seul. Je suis moi. Je suis vrai… Je vous hais.

منم آنکه تنهاست، منم آنکه خود منم، منم آنکه حقیقی ام…. شمایان را بیزارم. )بیت 66(

 

درواقع، تصاویر این اشعار به نوعی رابطۀ میان «من» فاعل و «من» مفعول، رابطۀ «من» و «تو»،رابطۀ «من» و جهان، رابطۀ شاهد و مشهود، میان جان و جسم است و درون مایۀ «من» در بافتتمام اشعار با موضوع نارسیس وجود دارد. در بیت 35 نغمه های نارسیس می خوانیم: «خواهم خودرا دیدن و دوباره دیدن» Je change et veux fixer که در آن ،با دو ضمیر «من» مواجهیم، من فاعلی که کنشگر جستوجوگر است و من مفعولی که شیء ارزشی است.

«من» در ابتدا در حالت انفصال با خود قرار می گیرد و سپس دوباره به خود متصل می شود.

درواقع، وجودی است که دو پاره و دو قسمت شده است. در شعر پارک جوان نیز همین تقسیمشدن «من» و رنج و درد ناشی از آن به تصویر کشیده شده است. در دفتر اندیشه های والری، این «من» تکثر می یابد و دلیل این تکثر را می توان اتصال گفتمانی دانست که در نیمۀ راه منقطع شده است. به بیان فونتنی )1999: 95(، «اگر اتصال گفتمانی در نیمۀ راه قطع شود، شخص تجزیه و تفکیک و به صورت متکثر یا دوتایی ظاهر می شود. در این صورت، ضمیر «تو» ممکن است یکی از نمودهای گفته پردازی باشد.»

 

من و تکثر من

والری با مراجعه به علوم و فلسفه های گوناگون سعی دارد به این سؤال پاسخ دهد: «من کیست؟» او در دفتر اندیشه های خود، ضمیر «من» را با معانی و نشانه های مختلف توضیح می دهد. شایان ذکر است که دفاتر اندیشه ها مانند پازلی هستند که باید آن ها را کنار هم چید تا بتوان دراین باره به مفهومی دست یافت. وی با جملاتی مانند «من می اندیشم»، «من تغییر می کنم»، «من می نویسم»، اگواسفر یا بهعبارتی سپهری از خود می سازد که خواننده نیز ملزم می شود به جستوجوی این «من» گاهی آشکار و گاهی نهان بپردازد.

همان طورکه در بخش قبل ملاحظه شد، یکی از درون مایه های اصلی آثار والری نارسیس است که هم خود را درون چشمه می بیند و هم «من» خود را در آینۀ وجدانش نظاره می کند. والری در دفتر اندیشه هایش اظهار می دارد: «پیش از آنکه خود را تعریف کنم، باید جسمم را تعریف نمایم، جسمی که مرکز لذات و درد و رنج و مرکز حواس چشایی، بینایی، لامسه و بویایی است. جسم ابزار لازم همۀ کنش های من است و «جسم من» بسیار وابسته به «من» است، من بدون جسم وجود ندارد» )دفتر اندیشۀ 3: 850(.

درواقع، بهتر است بگوییم «من» درحال شناسایی خود است. والری قصد دارد که هویت خودرا بسازد و تعریف مشخصی از آن ارائه دهد، اما متوجه می شود جوهری است تکه تکه، مدامدرحال تغییر، درحال شدن[4]. این موقتیبودن و تغییر دائمی هویت خود، تعریف «من» را دشوارمی سازد. «من» همان «خودی» است که مدام درحال حرکت و موضوع همۀ تغییرات است. به همینعلت، تعریف سوژه هم برای او دشوار می شود؛ زیرا سوژه تیپ ها و مدل های خاصی را می طلبد که توضیح یکایک آن ها دشوار است و هریک از آن ها مدام درحال تحول و دگرگونی است.

اگر از دیدگاه نشانه شناسی مکتب پاریس بررسی کنیم، درواقع، «من» کنشگری گفته پرداز است. به عبارتی، همان طورکه کریستینا ووژل )1997: 102- 103( بیان می کند «من صورتی است که هم نمودهای گفته پردازانه و هم کنشگران گفتمان را بههمراه دارد. کنشگر «من» همواره درحال تغییر است و درحال تولدی دوباره؛ و از انواع «من» تشکیل شده است؛ از یک تا بی نهایت». کنشگر «من» درواقع، محل بروز تولیدات مختلفی است که یا در جدال با هم قرار می گیرند یا با هم در صلحاند. این مسئله از قاعدۀ مشخصی پیروی نمی کند و آغاز و پایانی ندارد. درواقع، نویسنده )اگواسکیریپتور در دفتر اند یشهها( به خود ارجاع می دهد و خود را می سازد؛ آن هم در نوشته های منقطع صبحگاهی و  بهطور خستگی ناپذیر.[5] این ساختار گفتمانی، همواره درحال تغییر و تحول است و به خود بازمی گردد.

درواقع، در دفتر اندیشه ها، گفته پرداز سوژۀ حالتی3 نیست؛ بلکه سوژهای کنشی[6] و مرتب درحال تغییر است، به نوعی «خود را سازمان دهیکردن» است. گفته پردازی در آثار والری، از «من» آغاز می شود و در آن، کنشگران دیگری نهفته است. او به وضوح، نظامی را به تصویر می کشد که قادر است خود را بسازد، سازمان دهی کند و تمام پتانسیل خود را به مرحلۀ اجرا و کنش بگذارد.

این شیوۀ حضور، تنها مربوط به یک فاعل روایی نیست؛ بلکه فاعل شناختی و معرفتی نیز است.

در سازوکار این نظام- که تنوع اندیشه را نیز به دنبال دارد- والری قوۀ ادراک و نیروی تعقل را در جایگاه ثابتی قرار می دهد. به آن سازوکار، خصوصیت کاملاً صوری میدهد و از آن به عنوان «من هیچ» Moi zéro یاد می کند و اذعان می دارد: «همان طورکه صفر نماد هرگونه معادله ای است، A=0 «من» نیز در نگارش هرچیز نقش صفر را ایفا می کند، این هرچیز ممکن است از یک تا بی نهایت

 )838 :7 یادداشت( »x1 x2 ………xn=M .باشد

بدینترتیب، «من هیچ» از هرچیز ممکنی متمایز می شود. «منی که بهنظر می رسد به طورنامفهومی دیگری است؛ به طور ناتمامی، دیگری» )دفتر اندیشۀ 8: 533(. همچنین این من هیچ، من نمادین است که شکل شناخت به خود می گیرد.

گاهی در دفتر اندیشه های نویسنده ملاحظه می شود که برای والری بسیار دشوار است که «من» را تعریف کند؛ مگر به صورت «نفی چیزی». این نفی، هرازگاهی به صورت «من ناب» Moi pur نیز ظاهر می شود که درواقع، هیچ صفتی به خود نمی گیرد، تغییر نمی کند و همواره با حرف بزرگ M نشان داده می شود. در تمام دفتر اندیشه ها، همین «من» نام های گوناگونی دارد. «لحظه»، «اکنون»، «جهانی»، «غیرشخصی»، «آغازین»، «ازلی»، «اولیه»، «نورانی»، «من برتر و کامل»، «من منها»، «من مطلق» و… )دفتر اندیشه های 8، 20، 23، 18، 22، 5( که اگر با دید شرقی و مذهبی خود به آن نگاه کنیم، همان خدا یا بهعبارتی روح پاکی است که از وجود خدا در ما دمیده شده است. والری تعریف ثابت و دقیقی برای آن ندارد و در بعضی جاها اذعان می دارد که در هرلحظه، یک من ناب وجود دارد و درعین حال می توان تکثر «من» را در سازوکار زندگی ملاحظه کرد. با نگاه مذهبی و عرفانی می توانیم از آن به بازی نفس و روح تعبیر کنیم. منیتها از نفس سرچشمه می گیرند و صفات مختلفی را نشان می دهند؛ از جمله خودخواهی، بخل، حسادت، کینه و… ؛ درحالیکه روح ما پاک و خالص، تنها نظاره گر است و تغییر نمی کند. والری نیز اذعان می دارد «درحالیکه آن «من» تغییرناپذیر است، در هر لحظه منهای جدید، با نقش های جدیدی ظاهر می شود» )دفتر اندیشۀ 12: 381(؛ من نابی که زمان و مکان ندارد، مرجع مشخصی ندارد، کاملاً نمادین است و از هر تصویر و تولیدی متمایز است )دفتر اندیشۀ 15، 281(؛ نفی هرچیزی است و همان طورکه نیکل سلیقت- پیتری )1979: 370( می نویسد، «بین خود و من ناب بی نهایت قرار دارد».

همچنین باید افزود که در نظام بازنمایی پویای والری، نظامی از «منها» داریم که یکی نیست؛ هر لحظه به یک صورت ظاهر می شود و در هر موقعیت، یک نشانه یا نمایه است. بههمیندلیل، نمی توان جایگاه ثابت و تعریف مشخصی از ضمیر «من» در آثار والری درنظر گرفت، اما به روش نشانه شناسی مکتب پاریس می توان گفت «من» والری هم سوژۀ پراگماتیک )کنشی( است، هم شناختی و هم احساسی. سوژۀ کنشی است؛ زیرا عملی انجام می دهد و آن دیدن است: دنیا را دیدن، خود را دیدن، خود را درحال تغییر دیدن. یک سوژه درحال «شدن» و تغییر. در این تغییر، دو فعل مودال «خواستن»و «توانستن»، نقشی اساسی ایفا می کنند. پیوند این دو فعل، ساختار اساسی سوژه ای را تضمین می کندکه به کنش های خود و محیط اطراف آگاه است. سوژه شناختی است؛ زیرا دانش و فرهنگی را انتقالمی دهد؛ در جستوجوی هویت خود است که پیوسته تغییر می کند. سوژه احساسی است؛ زیرا لذت، درد و رنج را اظهار می کند. سوژه ای که هم در گفتمان است و هم از گفتمان جداست. هنگامیکه در حال انفصال قرار می گیرد، منبسط و به شکل های مختلفی ظاهر می شود و درحالیکه گفته پردازی می کند، از «خود» نیز می گوید. درونش را باز می کند و همواره درحال تغییر است. بههمینسبب، جستوجویش، یک جستوجوی معرفتی است. در ثانی گفتمان والری، خودارجاعی

Autoréférentiel است؛ پیوسته به خود ارجاع می دهد و همواره باور و دانش خود را در نظام ارزش های اجتماعی، فلسفی و مذهبی به چالش می کشد. نویسنده مدام «خود» را می بیند و در پی شناخت خود است. درعین حال من نابی را می بیند که هیچ ویژگی خاصی ندارد و از آن گاهی به «عشق» تعبیر می کند. در تحلیل های نویسنده، «دیگری» هم ظاهر می شود که بهنظر می رسد درمقابل

«من» جایگاه ویژه ای دارد. این «دیگری» در درون خود است که در بحث بعد به آن می پردازیم.

 

همانیت و غیریت

همان طورکه پیش از این بارها اشاره شد، تمام تلاش والری، یافتن هویت خود بود؛ آن هم در این منهای مختلف و متفاوت که هم به عنوان سوژه و هم به عنوان موضوع جستوجو، در هر لحظه به یک صورت ظاهر می شوند. مونتین فیلسوف قرن شانزدهم نیز می گفت: «هرکس مقابل خود را نگاه می کند. من درونم را نظاره می کنم. من سروکارم تنها با خودم است. من خود را کنترل می کنم. خود را می چشم. به دور خودم می چرخم» )پوله، 1977: 53(. والری نیز می پرسد: «من که هستم؟ کجا هستم؟» و این پرسشها سرآغاز جستوجویی هستیشناسانه است. در دفتر اندیشۀ 8 صفحۀ 17 می خوانیم: «من. تو چه کسی هستی؟ این پرسش دو پاسخ دارد:

A من فلان آقا هستم؛ در این تاریخ متولد شده ام؛ با چنین سرگذشتی، با این رنج ها، با آن دردها و این احساسات و… ؛ B من همانم که هستم؛ کسی که سخن می گوید؛ کسی که پاسخ می دهد. من فلان آقا هستم، ولی همانی نیستم که این سؤالات را می پرسد. کسی که نمی داند چه کسی است.

پس چه کسی از من می پرسد؟ او کیست؟ چه کسی از آن بی اطلاع است؟ چه کسی؟ در هنگامبیداری، «منی» به نام B در انتظار است و «منی» به نام A را می پذیرد و بدینترتیب یک «من» کاملMoi از این پرسش و پاسخ بهوجود می آید.» موقعیتی که والری توضیح می دهد، «من» Moi را در یک نظام پویای پرسش و پاسخ تشریح می کند که سعی دارد هویت خود را که دارای درجات متعدد است، بازشناسد. ضمن اینکه نمی تواند روی هریک از آن ها متوقف شود؛ زیرا «تولد من»، «تاریخ من»، «حرفۀ من» و در یک کلمه «گذشتۀ من» از «من» هویتی ساخته است و هیچ یک را نمی توان انکار کرد. درواقع، «برنامۀ وجودی من» است که به «من» احساس بودن در این جهان را می دهد.

مسئلۀ هویت، در داستان آقای تست Monsieur Teste نیز مطرح شده است و رابطه ای بین آقای تست- انسانی که در تنهایی درونش غرق است- و والری- که همواره درپی شناسایی خود است- وجود دارد. در این داستان، «من» هم راوی و سوژه است و هم «موضوع ارزشی» که سوژه به دنبال آن است. درواقع، با دو ضمیر فاعلی «من» Je سروکار داریم و در آن، آقای تست کاملاً آگاه است که بهدنبال هویت خود می گردد که با «نفی دنیا» و «نگاه دیگران» آغاز می شود. این جستوجو در معنای کامل و اتم کلمه، جستوجوی «خوشبختی» در تنهایی است. برای آقای تست، «تنهابودن» یعنی «با خویشتنبودن»؛ از آنجاکه او سعی دارد معنا و ارزش هویت خود را بیابد، «موضوع جستوجو» نیز است و در آخر سوژه ای می شود که با دنیای بیرون در انفصال کامل و بهدنبال دیگری در درون خود است. شایان ذکر است که مسئلۀ «خود» و «دیگری» در اشعار با درون مایۀ نارسیس نیز وجود داشت. والری در دفتر اندیشۀ 23، صفحۀ 779 اذعان می دارد: «این دیگری )= من(، یکی از نقش های اساسی را در شناسایی هویت ایفا می کند.» هربار که مانند نارسیس در آب )آینۀ وجدانش( خم می شود، دیگری را می بیند که هم دور است و هم نزدیک و دیالکتیکی بین دیگری و من بهوجود می آید.

در اینجا برای تحلیل این «دیگری»، از فلسفۀ پدیدارشناسی و نشانه شناسی سود می جوییم. دو هویت مدنظر است: غیریت1 و همانیت2 که در پدیدارشناسی، «هویت خویش» را غیریت و هویت اشیا را همانیت می نامد. پل ریکور سعی دارد رابطۀ اصیلی میان غیریت و دیگربودگی برقرار کند که

  1. ipséité
  2. mêmeté

در اثر خودش به مثابۀ دیگری[7] آن را به تفصیل شرح داده است. او سعی دارد که «دیگری» را در«همان» توضیح دهد و اظهار می دارد برخلاف هویت بهمعنای همانیت، غیریت در معنای وحدت وانسجام با تاریخ زندگی، با دیگربودگی[8] سازگار و هماهنگ است. اندیشه های او با اندیشۀ هوسرل درتضاد قرار می گیرد؛ زیرا هوسرل «دیگری» را تغییر خویش می نامد. درواقع، از دیدگاه ریکور، پایه و اساس تفاوت «هویت» و «غیریت»، بر «تحلیل خویش» استوار است که بر هیچ «خود ثابتی» دلالت نمی کند. او از یک «من» خردشده و شکسته سخن می گوید که مشابه «تکثر من» در اندیشۀ والری است.

هویت برای ریکور بهمعنای «همانی» mêmeté و غیریت ipséité، هویت غیری است. تفاوت در چیست؟ در ابتدا اذعان می دارد که «چیزی» با «کسی» متفاوت است و هویت در معنای همانیت، نه تنها برای شیء بلکه برای شخص هم به کار می رود، اما هویت بهمعنای غیریت، تنها برای شخص است. هویت یعنی «مدتزمان در تغییر» که ثبات و تغییرناپذیری را نشان می دهد.

اینجاست که «همان چیز» به عنوان چیزی که در زمان امتداد دارد، با همان شخص متفاوت می شود.

برای شخص، اصطلاح ipse غیریت را بهکار می برد؛ زیرا چالش بین خود و دیگری بهوجود می آید. شایان ذکر است که اصطلاح فرانسوی خویشتن خویش soi-même، حالت ارجاعی دارد و تأکیدی بر خود است، نه مقایسه.

والری نیز مسئلۀ من و دیگری را به چالش کشیده است. برای او، دیگری در «خود» وجود

دارد. در ابتدا به تحلیل افعال دوضمیرۀ فرانسه می پردازد. Je me vois, je me dis, je me lève منی که دیگر است، ظاهر می شود: «من خود را می بینم.» ضمیر من، تصویری از چهره یا تن است. «به خود می گویم»، ضمیر مفعولی «من» me کسی است که در درون من شنواست. برای او میان MoiJe و Moi-me تفاوت وجود دارد. در عین وحدت، دو ضمیر یا به عبارتی دو «من» وجود دارد:

یکی آشنا و دیگری ناآشنا. ضمیر مفعولی «من» me در تحلیل والری نسبت به من )ضمیر فاعلی(، همانیت idem را مطرح می کند که گاهی آن را می شناسد و گاهی برایش ناشناخته است. همین تحلیل، در کتاب ریکور آمده است؛ با این تفاوت که وی ایندو را تقابل هویت جوهری و هویت عرضی می داند. هویت عرضی، هویتی است که ویژگیهای فردی را بیان می کند، درمقابل جوهری که هر لحظه وجود دارد و این مسئلۀ همانیت و غیریت را می سازد. پس از تحلیل ریکور، ژاکفونتنی هم «خویش» soi و «من» moi را با تحلیل نشانه شناختی به چالش می کشد. دو هویت رابه صورت هویت نقشی )خودهمانی soi-idem( و هویت رفتاری )خودغیری soi-ipse( تعریفمی کند و اذعان می دارد که ما هر لحظه درحال پذیرفتن نقش هستیم. با پذیرش نقش ها، ویژگی هایی در ما به طور موقت انباشته می شود و هویتی ساخته می شود که کنشگر خود را به مثابۀ «دیگری» کشف می کند. این دو نوع هویت سبب می شود که کنشگر درحال شدن devenir و تحول باشد و سه مسئله معناسازی می کند: موضعگرفتن در این دنیا که با جسم است، آن نقشی که گرفته )خودهمانی( و آنی که خواهد شد و هدفمند است )خودغیری(.

والری در دفتر اندیشۀ پنجم، صفحۀ 685 اظهار می دارد: «من هستم آنچه نیستم. من هستم آنجایی که نیستم. من هستم زمانی که نیستم: من روح را نهمن mon non-moi می نامم»؛ بنابراین، در یادداشت هایش با یک مربع معنایی مواجه می شویم:

 

نمودار 1. مربع معنایی یادداشتهای پل والری

 

همان طورکه پیش از این گفته شد، «من ناب» برای والری، همان منی است که بدان ارجاع می دهد و هیچ تغییر و تحولی ندارد. «من» برای والری همان «خودهمانی» است که مرتب نقش می پذیرد و «نهمن»، «خودغیریت» که نیل و مقصد و هدف را مشخص می کند. هویتی که درحال ساخته شدن است. والری )1960: 739( در تل کل Tel Quel نیز می گوید: «از «من» یک «نهمن» باید ساخت. و تمام نهمن را باید به «من اصلی» ارجاع داد.» آن چیزی که در متون این نویسنده عجیب بهنظر می رسد آن است که سوژۀ کنش و تغییر و تحول، هرگز به سومشخص بیان نشده است؛ بلکه همواره اولشخص است. «خود»soi  همواره با ضمیر «من» بیان شده است؛ تنها در آخرین دفتراندیشه های والری درمورد «خود» آمده است: «به دیگری نیاز داریم، برای اینکه خود باشیم. دیگریو خود در ارتباط با هماند و هردو کارکرد ذهن را نشان می دهد که بین این دو قطب در نوساناست. می توان به طور ساده اذعان داشت که «خود» نهدیگری است و اینجاست که هویت شکل می گیرد و وحدت ایجاد می شود. دیگری بی نهایت ناپایدار و تغییرپذیر است؛ همانند چشمی که هزاران شیء را می بیند و هرکدام از این مجموعه نهاو non-lui است» )دفتر اندیشۀ 23، 1940:

 .)388

با این دفتر اندیشه متوجه می شویم که «خود» در ارتباط با «دیگری» توصیف شده است. درواقع، این «خود» پایان تمام تغییراتی است که مجموعۀ «من» در تمام زندگی تعریف کرده و ممکن است به ثبات برسد. پیش از این مشاهده شد که هویت در والری متغیر است و در یک پویایی کنشی قرار می گیرد. درواقع، درون «خود»، «من» متکثر قرار دارد که به کنشگران متعددی تقسیم شده و سوژۀ والری در دل «من» تجزیه شده است. به علاوه، والری سعی دارد از ضمیر «من» مدلی بسازد که مرکز تمام کنش ها و شناخت هاست. والری این «من» را یا در حوزۀ همان و خودهمانی قرار می دهد یا در مرز با دیگری، خودغیری. بدینترتیب، «من» والری که می توان آن را «کنشگر شامل» archi-actant نامید، برنامۀ دوگانه ای را دنبال می کند: خودش باشد و «خودی» غیر از خودش. کریستینا ووژل )1997: 107( در این زمینه اظهار می دارد: «کنشگر شامل من، نظامی هست که مرتب بهوجود می آید و متولد می شود و بر پایۀ تعادل یا عدمتعادل «همانیت» mêmeté و «دیگربودگی» altérité استوار است». در این نظام، «من» و «دیگری» بنابر نظر امیل بنونیست، کنشگران من/ تو و او، مکان اینجا/ نه اینجا و آنجا، زمان اکنون/ نهاکنون و یک بار وجود دارد. تعابیر بنونیست به تعاریف اتصالات و انفصالات گفتمانی نشانهشناسان مربوط می شود که در بخش اول بررسی شد.

از آنجاکه «نظام من» در آثار والری در تغییر دائم و تحول پیوسته و مداوم است، طبیعی است که هربار از این نظام یک «دیگری» بیرون آید. می توان با یک تحلیل نشانه شناسی اذعان داشت که «خودهمانی» همان «خودغیری» است که در هر لحظه خود را به صورت «دیگری» با هویتی ناپایدار و موقتی کشف می کند و این ارتباط بیشتر در مکان با نگاه و با دیدن صورت می گیرد. تبادل نگاه هاست که آن تفاوت اساسی را بهوجود می آورد و سبب می شود که انسان خود را در هر لحظه جدا احساس کند.

بدینترتیب، والری را در ارتباط با «من» و «دنیا» و «من و دیگری» می یابیم. منی که البتههیچ چیزی از هویت دیگری نمی داند. شخص هرلحظه تغییر می کند و «دیگری» می شود. دیگریبرای او ضروری است. باید اظهار داشت که «خود» والری، هر لحظه خود را به صورت «دیگری»کشف می کند. می توان گفت که «من» والری در تضاد با ثبات هویتی قرار می گیرد. در یکی از دفتر اندیشه هایش نیز اذعان می دارد: «من نبودم اگر نمی توانستم دیگری باشم». در این متن، نبود یک «من» ثابت و حضور یک «من» مدام درحال تغییر اثبات می شود. یعنی حوزه های هویت ضمایر فاعلی و مفعولی «من»، هم زمان «دیگری» را دربردارند. هویت او با «دیگربودن» تغذیه می شود و «دیگری» در «من»، منی کامل می سازد که هویت است. در آقای تست )1960: 27( نیز که اذعان می دارد: «من هر لحظه دیگری می شود»، دیگری وجود دارد. «در هر اندیشه اش یک تست دیگر ظاهر می شود» )والری، 1960: 59(. یعنی در جوهر «من» شخصیت ها و چهره های متفاوتی وجود دارد و هویت «خود» با شناسایی دیگری به وجود می آید.

 

نتیجه

با تحلیل «من» و «دیگری» در پاره ای از گفتمان والری، براساس نظریۀ فونتنی- که مسئلۀ خودهمانی و خودغیری را در نشانه شناسی مکتب پاریس مطرح کرده- و همچنین تحلیل پل ریکور در این زمینه، به این مهم دست یافتیم که «من» در والری، هرگز ثابت و ایستا نیست؛ بلکه در نظامی پویا، مرتب درحال تغییر و تحول است. درواقع، اگر «من» به «دیگری» تبدیل شود، می تواند وجود داشته باشد. موضوع دیگر آنکه سوژه از «خود» بیرون می آید و رها می شود و به عنوان «دیگری» خود را نظاره می کند. درنتیجه، رابطه ای میان «خود» و «دیگری» بهوجود می آید.

همچنین باید خاطرنشان کرد تبادل «من» و «دیگری» در تبادل نگاه ها نیست و درک «من» در یک رابطۀ بینالاذهانی تعریف نمی شود؛ بلکه «دیگری» به مثابۀ آیینهای است که تصویر «خود» را در آن می بیند و خود را بازمی شناسد. این ادراک، انعکاسی است. درواقع، والری در من که «خودهمانی» است، در هر لحظه «خودغیری» را کشف می کند و این ارتباط با «دیگری»، با فعل دیدن آغاز می شود؛ بهطوریکه این «دیگری» برای تکامل او لازم است. «انسان خود را نمی شناسد مگر در دیگری» )دفتر اندیشۀ 28، 1944: 823(؛ یعنی هویت سازی با شناخت دیگر آغاز می شود. خود را نظاره می کند؛ مانند دیگری، سوژۀ خود را ابژه می بیند: ابژۀ شناسایی. درواقع، من با انعکاسی از دیگری خودش، خود را می شناسد و با کشف دیگری به خود معنا می دهد. این دیگری مانند سایهدنبالش است؛ همان طورکه در دفتر اندیشۀ 8، صفحۀ 533 اظهار می دارد: «در خود آن قدر پیشبرویم که بتوانیم دیگری را بیابیم». سوژه بهدنبال هویت «خود»، با بهعینیتدرآوردن «خود»، تواناییآن را دارد که «خود» را به مثابۀ «دیگری» نظاره کند و دیگری انعکاسی از «خود» شود. ظهور و پیدایش «دیگری» مرتبط به آیینه که در آن، اهمیت انعکاس و نور را نیز نشان می دهد. این انعکاسیبودن در نوشته های والری کاملاً معناسازی می کند و می توان آن را در پژوهشهای دیگر مطالعه کرد.

 منابع

BERTRAND, Denis (2000), Précis de sémiotique littéraire, Paris, Nathan.

—. (2005), « L’extraction du sens. Instances énonciatives et figuration de l’indicible » in : Revue Versants, « L’interprétation littéraire aujourd’hui », Ed. P. Fröhlicher.

CELEYRETTE-PIETRI, Nicole (1979), Valéry et le moi, des Cahiers à l’œuvre, Paris, Klincksieck.

FONTANILLE, Jacques (1998), Sémiotique du discours, Limoges, PULIM.

FONTANILLE, Jacques, ZILBERBERG, Claude (1998), Tension et signification, Belgique, Mardaga.

FONTANILLE, Jacques (1999), Sémiotique et littérature, Paris, PUF.

GREIMAS, Algirdas Julien, COURTÉS, Joseph (1986), Sémiotique. Dictionnaire raisonné de la théorie du langage, tome 2, Paris, Hachette.

POULET, Georges (1976), Entre moi et moi, Essais critiques sur la conscience de soi, Paris, José Corti.

RIEGEL, Martin, PELLAT, Jean-Christophe, RIOUL, René (1994), Grammaire méthodique du français, Collection Quadrige, Manuels, Paris, PUF.

VALERY, Paul (1957), Œuvres I, Paris, Gallimard, Collection La Pléiade.

—. (1959-)06, Cahiers (en 29 volumes), Paris, Imprimerie Nationale, (en fac-similé par le CNRS).

—. (1960), Œuvres II, Paris, Gallimard, Collection La Pléiade.

—. (1973), Cahiers I, Paris, Gallimard, Collection La Pléiade.

—. (1974), Cahiers II, Paris, Gallimard, Collection La Pléiade.

—. (1988-)3002, Cahiers (en 9 volumes), Edition intégrale établie, présentée et annotée sous la responsabilité de CELEYRETTE-PIETRI, Nicole et PICKERING, Robert, Paris, Gallimard, nrf.

VOGEL, Christina (1997), Les « Cahiers » de Paul Valéry, “To go to the last point Celui au-delà duquel tout sera changé”, Paris, L’Harmattan.

 

[1] . Identité-idem                                  Email: m.atharinikazm@gmail.com   ،021-29905195 :تلفن *

[2] . Etre un autre dans soi-même

[3] . Débrayage énoncif

[4] . devenir

[5] . منظور یادداشت های پل والری است.                                                                                     Sujet d’état .3

[6] . Sujet de faire

[7] . Soi-même comme un autre

[8] . Altérité

تغزل عربی متن پنهان تغزل فارسی: تغزل، ترامتنیّت، بینامتنیّت، شعر عرب، شعر فارسی.

 

 

تغزل عربی متن پنهان تغزل فارسی1

حبیبالله عباسی

استاد گروه زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه خوارزمی سیدّمرتضی میرهاشمی

دانشیار گروه زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه خوارزمی عفت نقابی

دانشیار گروه زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه خوارزمی زهرا سعادتینیا2

 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه خوارزمی

  )از ص 1 تا 02( تاریخ دریافت مقاله: 5/5/1315، تاریخ پذیرش مقاله: 32/1/1315

 

چکیده

هیچ متنی خودبسنده نیست. هر متن در آن واحد هم بینامتنی از متون پیشین و هم بینامتنی برای متون پسین خواهد بود. بینامتنیّت ازجمله رویکردهای نوینی است که در کشف ارتباط میان متون نقش مهمی ایفا میکند. تغزل، بهعنوان مقدمة ورود به قصیده، جولانگاه هنرنمایی و بیان غنایی است. تغزل فارسی متنی خودبسنده نیست، بلکه به همان میزان که برای غزل بینامتن محسوب میشود، خود بینامتنی از متون پیشین است. مقدمات قصاید عربی یکی از بینامتنهای برجستة تغزل فارسی است .

تغزل فارسی نه تنها در فرم، که در محتوا نیز از بینامتنهای شعر عرب تأثیر پذیرفته است. در این پژوهش با رویکردی ترامتنی به تغزلهای فارسی، به بازکاوی متن پنهان آن پرداختهایم. تغزلهای فارسی در دو شکل صریح و ضمنی با پیشمتن خود رابطه دارد. بیشمتن تغزل با پیشمتن خود همچنین رابطة همانگونگی و تراگونگی نیز برقرارمیکند.

 

واژههای کلیدی: تغزل، ترامتنیّت، بینامتنیّت، شعر عرب، شعر فارسی.

                                                           

  1. 1. این مقاله از رسالة دکتری خانم زهرا سعاتینیا برگرفته شده است. 0 . رایانامة نویسندة مسئول: saadatynia@yahoo.com
  2. 1. مقدمه

ادب و فرهنگ اسلامی شاخه های متعددی دارد، اماّ ادب عربی و ادب فارسی فربهتر و گستردهتر از دیگر شاخه های آن است. بیتردید ادب عربی نیز پیشینة بیشتری از شاخة فارسی دارد. شعر فارسی عروضی از آغاز تحتتأثیر شعر عرب بوده است. این تأثیرپذیری حوزه های متنوعی چون واژگان و الفاظ، موسیقی و وزن شعر،1 قالب، صورخیال و محتوا و مضامین را دربرمیگیرد. قالب قصیده، نخستین قالب برجستة شعر فارسی است که تحت تأثیر قصیدة عربی شکل گرفت. موضوع قصیده های فارسی نیز متأثر از موضوع قصایدِ عربی، عمدتاً مدح بود. در شعر اوّلیة عربی رگههای مدح دیده میشود. شاعران کهن عرب صفاتی چون شجاعت، آزادگی و سخاوت را میستودند. این مدح در خدمت قبیله و افرادی بود که به شاعر کمکی کرده بودند، امّا بهتدریج به مدح پادشاهان کشیده شد. شعرای بلاط0 نمونه شاعران مداح عرب هستند. قصیدة عربی در هنگام پیدایش قصیدة فارسی، در امور مدحی غرق شده بود و شاعران فارسی نیز که در جستوجوی حامیان درباری بودند، از این مدایح عربی تقلید کردند.

ساختار قصیده در فارسی تحت تأثیر قصاید عربی از چهار بخش تشکیل میشد:

«مقدمه» که تغزل، تشبیب و نسیب نامیده میشد؛ «تخلص» که شاعر با آن خود را از مقدمه رها میساخت و به موضوع اصلی قصیده میپرداخت؛ «تنة اصلی» که دربردارندة مدح و مقصود اصلی شاعر بود و درنهایت، «شریطه» که ابیات پایانی قصیده را   دربرمیگرفت و دعای تأبید ممدوح بود. موضوعات تغزل )تشبیب/ نسیب( در قصیدة فارسی برگرفته از موضوع مقدمات قصاید عربی است. نهتنها موضوع، که عناوین مقدمات نیز برگرفته از عناوین مقدمات قصاید عرب است. تأثیرپذیری مقدمة قصیدة فارسی از مقدمات قصاید عربی بهگونهای است که میتوان مقدمات قصاید عربی را از دورة جاهلی تا دورة عباسی، پیشمتن یا متن پنهان مقدمات قصاید فارسی دانست .

در این پژوهش نوع ارتباط تغزل قصاید فارسی را با مقدمات قصاید عربی، از منظر ترامتنیّت بررسی میکنیم. پژوهش حاضر باتوجهبه ارتباط ترامتنی میان تغزل فارسی و مقدمات قصاید عربی، در پی پاسخگویی به این پرسشهاست:1-کیفیت رابطة بینامتنی تغزل فارسی و عربی به چه صورت است؟ 0- بیشمتن تغزل فارسی با پیشمتن مقدمات قصاید عربی از چه زاویهای با یکدیگر ارتباط برقرارمیکنند؟

روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی است. در این راه ابتدا تغزلهای فارسی وعربی را بررسی و سپس نوع رابطة آنها را معین کردهایم. قلمرو پژوهش در تغزلهای/9فارسی به تغزل شاعرانی چون رودکی، منوچهری، فرخی، عنصری و امیرمعزی محدودمیشود و در قصاید عربی محدودة زمانی جاهلیّّت تا عصر عباسی را دربرمیگیرد. از میان اشعار این شاعران، تنها متن تغزلها موردنظر بوده و به موارد بینامتنی دیگر در سایر اشعار آنان اشاره نمیشود.

دربارة ارتباط بین شعر فارسی و عربی پژوهشهای متعددی در قالب کتاب و مقاله صورت گرفته است که ازآنمیان، تنها به تحقیق ارزشمند دودپوتاDaudpota) ( با عنوان تأثیر شعر عربی بر شعر فارسی )1330( اشاره میکنیم. دربارة مقدمات قصاید عربی، تحقیقات مختلفی انجام شده است؛ ازجمله کتاب مقدمة القصیدة العربیه از حسین عطوان )1021( که در زمینة دوره های مختلف شعر عرب، از عصر جاهلی تا عصر اندلس تحقیق کرده است و کتاب الطلل فی النص العربی از سعدحسن کمونی )1111( و مقالة «المقدمة الطللیة فی القصیدة العربیة الجاهلیه» از حامد صدقی و علی عزیزنیا )0225(. دربارة مقدمات قصاید فارسی )تغزلها( تاکنون تحقیق جامع و مانعی صورت نگرفته است. در بررسی متون از منظر بینامتنیت تحقیقاتی به فارسی انجام شده؛ مانند مقالة «ترامتنیّت در مقامات حمیدی» از یوسفآبادی و دیگران )1311(؛ در این مقاله نویسندگان در پی کشف و شناخت انواع روابط متون در مقامات حمیدی هستند. در «نقد و تحلیل قصّّهای از مرزباننامه براساس رویکرد بینامتنیت» نیز محمود رضایی دشتارژنه )1333( قصّه «ایراجسته با خسرو» را در مرزباننامه از زاویة روابط بینامتنی بررسی میکند. بااینهمه، پژوهشی که تغزلهای فارسی را از منظر روابط بینامتنی بررسی کرده باشد، یافت نشد .

رویکرد این پژوهش، رویکردی است تازه که ارتباط بین تغزلهای فارسی با مقدمات قصاید عربی را از دیدگاه ترامتنیت ژنت بررسی میکند.

 

 

  1. 2. بینامتنیتّ و بیشمتنیتّ

تمامی متون ادبی بافتههایی از متون دیگرند. چیزی به نام اصالت ادبی یا اثر آغازین وجود ندارد. کلیة آثار ادبی میانمتنیاند )ایگلتون ،1332: 112(. هر متن در آن واحد، هم بینامتنی از متون پیشین و هم بینامتنی برای متون پسین خواهد بود. اصطلاح «بینامتنیّت» Intertextuality)) را نخستینبار ژولیا کریستوا )Julia kristeva( در اواخر دهة شصت مطرح کرد. اگرچه کریستوا را بنیانگذار بینامتنیّت میدانند، درحقیقتبینامتنیّت دستاورد یک فرد نیست؛ بلکه حاصل جریانها و اندیشه هایی است کهمستقیم یا غیرمستقیم در شکلگیری آن سهیم بودهاند. از میان این جریانهایپیشابینامتنی میتوان به نقد سنتی، زبانشناسی و نشانهشناسی، فرمالیسم روسی وادبیّات تطبیقی اشاره کرد. عناصر نخستین بینامتنیّت را باید در این دانشها جست.

در میان اشخاص مهم تأثیرگذار بر این نظریه باید از باختین )Bakhtine( نام برد که نظریة «منطق مکالمه» )Dialogics( یا «گفتوگومندی» را مطرح کرده بود. رابطة بینامتنیت با منطق مکالمة باختین چنان تنگاتنگ است که برخی آن را ترجمة منطق مکالمة باختین میدانند؛ «منطق مکالمه ساحت بینامتنی است. هر سخن با سخنهای پیشین که موضوع مشترکی با هم دارند و با سخنهای آینده که به یک معنا پیشگویی و واکنش به پیدایش آنهاست، گفتوگو میکند. آوای هر متن در این «همسرایی» معنا مییابد» )احمدی، 1312: 13(. این نکته نهتنها در مورد ادبیّات، بلکه دربارة هر نوع سخن دیگر نیز درست است. فرهنگ به این اعتبار گفتوگویی است بین انواع سخن. باختین معتقد است که «زندگی بنا به ماهیّت خود یک مکالمه است. زندهبودن به معنای شرکت در مکالمه است» )همان: 120(. مکالمهای که هر متن با متون پیشین خود برقرارمیکند ،نهتنها موجب بینامتنیّت که موجب چندآوایی و تکثر صداها در متون نیز میشود.

کریستوا با درهمآمیختن مکالمهگراییِ باختین با نشانهشناسی نوین خود، کلام ادبی پویا را براساس یک ساحت افقی و یک ساحت عمودی تعریف کرد؛ در ساحت افقی ،کلام در متن هم متعلق به فاعل نویساست و هم متعلق به مخاطب و در ساحت عمودی ،کلام در متن بهسوی یک شاکلة ادبی پیشین یا همزمان جهتگیری میکند )آلن، 1332:

20(. به باور کریستوا هر متن تحت سیطرة پیشگفته ها و متون پیشین است. هیچ مؤلفی با ذهنیّت اصیل خود به آفرینش هنری دست نمیزند، بلکه هر اثر تبلوری است از مراکز ناشناخته و شناختة فرهنگ )احمدی، 1312: 301(. کریستوا در نقد و خوانش متون قائل به بینامتنیّت تولیدی و تکوینی است و اساس نقد خود را بر محور عمودی، یعنی پیوند اثر با زمینه یا متنهای پیشین و همزمان قرارمیدهد )نامورمطلق ،1312: 033(.

پس از کریستوا کسانی چون بارت )Barthes(، ریفاتر)Riffaterre(، ژنت )Genette( و لورانژنی )Laurent Jenny( روابط بین متون را با یکدیگر بررسی کردند. بارت با   درهمشکستن معنای سنتی متن، معنای جدیدی از آن را در سه اثر خود با نامهای از اثر به متن، نظریة متن و لذت متن مطرح کرد. او با قائلشدن به تمایز بین متن و اثر ،متون را به دو دستة «خوانا» و «نویسا» طبقهبندی کرد؛ متن خوانا معنایی واحد را ارائهمیدهد و تک آواست، امّا متن نویسا، متنی متکثر و چند آواست که معنای آن درجریان تعامل بین متن و مخاطب و زبان ساخته میشود. متنِ نویسا بهنوعی بیانگر

1/

منطق مکالمة باختین است. از همین جا ارتباط بین متن نویسا و بینامتنیّت   برقرارمیشود. او همچنین در نوشتار از اثر به متن، معتقد است هر متنی، میانمتنِ متنی دیگر است و دیگر متنها را در آن میتوان بازیابی کرد )بارت ،1313: 20(.  

ژرار ژنت )Gerard Genette( نظریهپرداز دیگری بود که بهصورتی نظاممندتر و گستردهتر از دیگران آراء خود را در این زمینه مطرح کرد. او با تکیه بر دیدگاه های باختین و کریستوا، اصطلاح «ترامتنیّت» )Transtextuality( را برای تمام متونی پیشنهاد کرد که آشکار یا پنهان در ارتباط با متون دیگر قرارداشتند. ترامتنیّت رابطة یک متن با متنهای دیگر و بهطورکلی با غیرخودش را بررسی میکند. آنچه ژنت در این نظریه ارائه میدهد، الگویی نظاممند برای طبقهبندی و تجزیهوتحلیل ارتباط یک متن با متنهای دیگر است. او در تعریف این اصطلاح میگوید: «هر چیزی که پنهانی یا آشکار متن را در ارتباط با دیگر متنها قرارمیدهد» )نامورمطلق، 1332: 32(. 

ترامتنیّت ژنت اصطلاحی عامتر از بینامتنیّت کریستواست و شامل پنج زیرمجموعه میشود: بینامتنیتّ ،پیرامتنیتّ )Paratextuality(، فرامتنیتّ )Metatextuality(، سرَمتنیّت )Arcitextuality( و بیشمتنیتّ )Hypertextuality(. ژنت در مقدمة کتاب الواح بازنوشتنی دربارة بینامتنیّت مینویسد: شیوهای است مبتنی بر رابطة همحضوری میان دو یا چندین متن )ژنت، 1111: 3(. پیرامتن، عناصر درونی و بیرونی متن را شامل میشود که در آستانة متن قرارمیگیرد و در جهتدهی خوانش و فهم خوانندگان تأثیرگذار است )آلن،1332 :152(.

فرامتنیّت، براساس روابط تفسیری و تأویلی بنا شده است؛ بهعبارتی هرگاه متن 1 متن 0 را نقد و تفسیر کند، با فرامتنیّت مواجه میشویم. سرمتنیّت، رابطهای است که یک متن با گونهای که به آن تعلق دارد ، برقرارمیکند. بیشمتنیّت نیز همانند بینامتنیّت رابطة میان دو متن ادبی را بررسی میکند؛ با این تفاوت که در بینامتنیّت مبنا بر هم-حضوری و در بیشمتنیّت بر برگرفتگی است. آنچه ژنت با عنوان پیشمتن یا زیرمتن مطرح میکند، در واقع همان بینامتنیّتی است که دیگر منتقدان از آن یاد میکنند؛ بینامتنیّتی که میتواند ازجمله سرچشمه های اصلی دلالت برای یک متن باشد )همان:10(. 

در بررسی رابطة تغزلهای فارسی با مقدمات قصاید عربی به ارتباط آنها از منظر بینامتنیّت و بیشمتنیّت میپردازیم. پیش از آن سخن کوتاهی دربارة مقدمة قصاید لازمبهنظرمیرسد.

 

                       

  1. 9. تغزل

ابنرشیق قیروانی از قول الرمانی علی بن عیسی اغراض شعر را پنج دسته میداند:

نسیب، مدح، هجا، فخر و وصف. او در جای دیگر تشبیب را نوعی از مدح برمیشمرد )1130: 122(. ابوهلال عسکری در الصناعتین اغراض شعر را بسیار میداند و به اغراض پرکاربردی چون مدح، هجو، وصف، نسیب، مرثیه و فخر اشاره میکند )1111: 131(. از میان این اغراض آنچه در مقدمة قصاید فارسی موردتوجه شاعران است، بیش از همه وصف و نسیب است. نهتنها موضوع مقدمات که عناوین آن نیز برخاسته از عناوین مقدمه در شعر عرب بود. اصطلاحات تشبیب، نسیب و تغزل در شعر عرب عناوینی بود که به تناسب محتوا بر مقدمات مینهادند. در مورد تشبیب اغلب فرهنگها3 متفقالقول ،تشبیب را وصف جمال زن و حال خود با وی گفتن و اظهار عشق به او معنی کردهاند .

آنچه در این فرهنگها مشترک است، اشاره به زن بهعنوان موضوع تشبیب و نسیب است؛ بهعبارتدیگر، در اکثر فرهنگها تشبیب و نسیب با زنان معنی مییابد.

بهرغم تعاریفی که دربارة تشبیب و نسیب و تغزل آمده است، درمجموع این عنوانها دربرگیرندة یک موضوع بودهاند و غالب قدما تفاوتی بین آنها قائل نشدهاند. ابنرشیق از قول ابیالسائب مخزومی میآورد که نسیب و تغزل و تشبیب معنای واحدی دارند )1130: 111(. رشید وطواط نیز در حدائق السحر دربارة اتحاد معنایی تشبیب، نسیب و تغزل چنین میگوید: «تشبیب صفت حال معشوق و حال خویش در عشق او گفتن باشد و این را نسیب و غزل نیز خوانند…» )1320: 125(.

ابنرشیق موضوعات نسیب و مقدمة قصاید عرب را نزد اهل بادیه و شهرنشینان دو گونه میداند؛ شیوة اهل بادیه چنین است که به ذکر کوچ و رحیل، واقعة جدایی و هراس از آن، توصیف اطلال و مرکبها و هیجان ناشی از آواز شتر، درخشش برق آسمان، گذر نسیم، برکههای آب که در راه خود بدان میرسند و باغهایی که در آن فرود میآیند، توصیف گلها و بهار و آنچه در صحراها و کوهها میروید و آتشی که آنان را با دوستانشان گرد میآورد، میپردازند و شیوة شهرنشینان چنین است که در نسیب از عشق و هجران و حاسدان و رقیبان و منع حارسان و ذکر شراب و ندیمان و گلهایی چون گل سرخ و نسرین و نیلوفر و هرآنچه بدان شبیه است و گیاهان باغها و بستانها ،یاد میکنند )1130: 113-111(. همانگونه که دیده میشود، موضوعات مطرحشدة     ابنرشیق را میتوان در چهار موضوع کلی دستهبندی کرد: 1- مقدمة غزلیّه: آنچه مربوط به عشق و هجران و حاسدان و رقیبان و جدایی و معشوق است؛ 0- مقدمة

7/

طللیّه: آنچه مربوط به طبیعت است که حضور آن را در توصیف اطلال و مرکب و  پدیده های طبیعی و باغها و گلها و بهار و آنچه شبیه بدان است، میبینیم؛ 3- مقدمة خمریّه: آنچه مربوط به شراب است؛ 0- مقدمة شیب و شباب: آنچه مربوط به ذکر جوانی است.0 مقدمة قصاید فارسی  تحتتأثیر این مقدمات، به عشق و احوالات آن و توصیف معشوق، طبیعت و پدیده های آن، توصیف پیری و یاد ایام جوانی و یا به توصیف شراب و ملازمات آن اختصاص مییابد .

 

 

  1. 4. بینامتنیّت در تغزلها

شعر فارسی پس از اسلام، بیتأثیر از شعر عرب نبوده است. قالب قصیده که در شعر عرب برای مدیحهپردازی استفاده میشد، در شعر فارسی با توجه به فضای حاکم بر جامعة ایرانی عنوان ابزاری در خدمت ممدوح، موردعنایت شاعران ایرانی قرارگرفت .حامیان اصلی شعر فارسی در بدو پیدایش، حاکمان و پادشاهان بودند؛ لذا شاعر ایرانی قصیده را بهعنوان قالبی که قابلیّت بیان ستایش و مدح پادشاهان و بزرگان را داشت، برگزید و بازار قصاید مدحیه رونق گرفت )اَلکِک، 1132: 02(. ساختار قصیدة عربی که شامل بخشهای تشبیب )نسیب، تغزل(، تخلص، تنة اصلی و شریطه بود، در قصاید فارسی به همان منوال پیگیری شد. بهاینترتیب، مقدمات قصاید فارسی با همان عناوین معمول در عربی؛ یعنی تشبیب، نسیب و تغزل، عهدهدار زمینهچینی مدح ممدوح شد. آنچه در تغزلهای فارسی در موضوعات مختلف مطرح میشود، نشانگر اثرگذاری مقدمات قصاید عربی بر این تغزلهاست تا آنجا که تغزلهای عربی را میتوان متن پنهان یا پیشمتن تغزلهای فارسی دانست. شاعران ایرانی در مقدمات قصاید خود گاه نشانه های این متن پنهان را نمایان ساختند و بر اثرپذیری تغزل ازِ شعر عرب مُهر تأیید نهادند.  

در این بخش باتوجهبه نظریة ترامتنیّت ژنت، حدود این اثرپذیری را در بخش بینامتنیّت تغزل بررسی میکنیم. ژنت در بررسی بینامتنیّت، آن را به سه دستة بینامتنیّت صریح، غیرصریح و ضمنی تقسیمبندی میکند؛ بینامتنیّت صریح، بیانگر حضور آشکار متنی در متن دیگر است. در این نوع بینامتنیّت مؤلف قصد پنهانکردن مرجع متن خود را ندارد؛ به همین دلیل میتوان حضور متن دیگر را آشکارا مشاهده کرد. در بینامتنیّت غیرصریح و پنهان، با حضور پنهانی متنی در متن دیگر مواجه    میشویم. در این نوع بینامتنیّت، نویسنده سعی میکند مرجع متن خود را پنهان کند. در بینامتنیّت ضمنی، حضور متنی در متن دیگر صریح نیست، امّا نویسنده نیز سعی

 

1

نمیکند مرجع متن خود را پنهان کند؛ بلکه نشانه هایی در اختیار مخاطب میگذارد تا بینامتن را تشخیص دهد. در این نوع بینامتنیّت، تنها مخاطبانی که به متن نخست آگاهی دارند، میتوانند متوجة بینامتن شوند؛ کنایات، اشارات و تلمیحات، مواردی از بینامتنیّت ضمنی است )نامورمطلق، 1332: 33(.

 

41. بینامتنیّت صریح در تغزلها

حضور مقدمات قصاید عربی در تغزلهای فارسی گاه بهصورت صریح است؛ در این نوع از مقدمات، ساختار تغزل قصیدة فارسی بهصراحت مبین ساختار قصیدة عربی است .ساختار قصیدة عرب در دوران جاهلی مبتنی بر واقعیت اجتماعی زندگی اعراب و حاصل گرهخوردن تجربه های زندگی بادیهنشینی با مفاهیم جاهلی است. نظام قصیدة جاهلی به این شکل است که سراینده در آغاز ستایش ممدوح، بر خرابههای دیار و اطلال گذر میکند یا قصد دیدار آنجا را دارد و از سر حسرت بدانها نظر میافکند و خاطرات عزیزی را که در آن مکان بهجاگذارده است، با گریستن مرور میکند. دراینمیان، از مرکب خود و دشواریهای راه سخن میگوید؛ آنگاه به «بیتالقصید» میرسد و سخن خود را به ستایش ممدوح گره میزند )غنیمیهلال ،1313: 112(؛ به سخن دیگر، در قصیدة جاهلی میتوان پنج بخش بنیادی را برشمرد که عبارتاند از: وقوف بر اطلال و دمن و گریستن بر آنها، توصیف محبوب و یاد ایام خوش گذشته، توصیف مرکب )اسب یا شتر(، شرح سفر در بیابان و توصیف مظاهر طبیعی و مفاخره یا مدح ممدوح )یلمه ها، 1311:

313(. «معلقات» از نمونه های برجستة این نوع از اشعار در شعر عرب است. دراینمیان، معلقة امرؤالقیس جایگاه ویژهای دارد. این نوع مقدمه را در شعر عرب با عنوان مقدمة طللیه نیز نامگذاری کردهاند.

منوچهری نخستین شاعر ایرانی بود که در بازسازی مقدمة طللیه در شعر فارسی کوشید. این ساختار با کمترین تغییر در برخی تغزلهای منوچهری بهصراحت بیانگر حضور ساختار قصاید جاهلی است؛ در تغزل قصیده:

 

فغــان از ایــــن غـــراب بین و وای او                     کــــه در نــــــوا فکندمان نـــــوای او

 

                                                               )منوچهری، 1312: 13(

 

این ساختار بهصورت حضور عناصری چون ذکر اطلال و دمن و شِکوه از جدایی ،وصف شتر، سفر در بیابان و توصیف مظاهر طبیعی و مدح ممدوح خودنمایی میکند. در همین قصیده شاعر در بیتی بهصراحت به پیشمتن خود اشاره میکند:

 

/3أما صحا بــه تــازی است و مـــن همـی                                کنــــم بـــه پارســـی أما صحـــــای او

                                                                                  )همان: 13(

پلاسیــن معجــــــر و قیـــرینـــه گـــرزن                                         )همان: 32(   شبــی گیســو فروهشتــه بـه دامـــن    
 که پیشـــاهنـــگ بیــرون شـــد ز منــزل   الا یا خیمــگـی خیمـــه فـــروهـــل

در تغزل قصاید دیگر:

 

                                                                                 )همان: 25(

غـرابا مزن بیش تــر ز ایـــن نعیقـــا کـــه مهجـــور کــــردی مــــرا از عشیقــا                                                  )همان: 2(

 

ساختار قصیدة جاهلی بهعنوان بینامتن تغزل، دیگرباره خودنمایی میکند. در این تغزلها شاعر با توصیف شب بهعنوان یکی از مظاهر طبیعی، اطلال و دمن، هنگامة جدایی و توصیف معشوق، وصف اسب و شتر، سفر در بیابان و مدح، با کمترین دخل و تصرف در ساختار قصیدة جاهلی ،آشنایی و تسلط خود را بر شعر عرب به رخ         میکشد. توصیف اسب و شتر و سفر در بیابان و توصیف مظاهر طبیعت را در تغزلهای دیگری نیز میتوان مشاهده کرد.5 شاعران دیگری نیز در ادب فارسی کوشیدهاند این ساختار را در قصاید خود مطرح کنند که البته دراینمیان، کوششهای منوچهری در شمار بهترین تقلیدها قرارمیگیرد. امیرمعزی، شاعر قرن پنجم هجری، ازجملة این شاعران است که در برخی اشعار خود بهصراحت یادآور ساختار قصاید جاهلی است .او در محور عمودی برخی قصاید خود، مقدمة طللیه را بهنمایشمیگذارد؛ برای نمونه در قصیدة ذیل:

ای ساربان منزل مکن جــز در دیار یار مـن       تا یک زمان زاری کنم بر ربع و اطلال و دمـن

   )505 :1320(                                                                           

امیرمعزی با عنایت به مقدمة طللیه، با توقف بر اطلال و آثار ویران خانة معشوق، قصیدة خود را آغاز میکند و پس از ذکر بیقراری خود در فراق یار، مرکب خود و شرح گذار از بیابان مخوف را توصیف میکند و در پایان ،سخنش را به مدح ممدوح گره   میزند .امیرمعزی در برخی دیگر از قصاید خود نیز با اندکی تفاوت، بخشهایی از همین ساختار را ترسیم میکند.2 در این نوع از قصاید، شاعر بهصراحت قصد دارد از پیشمتن خود تقلید کند و مطالب مطرحشده در تغزل نیز مؤید این ادعاست. ضمن اینکه اطلاعات دیگری که شاعر در بخشهای دیگر اشعار خود دربارة آشنایی با شعر و شاعران عرب و مطالعة آثار آنان ارائه میدهد، صحت این ادعا را تأیید میکند .

11

حضور مقدمة طللیه در تغزل فارسی، بهعبارتی همان حضور متن «الف» در متن «ب» است که در بینامتنیّت ژنت مطرح میشود؛ بهعبارتدیگر، مقدمة طللیه را میتوان بینامتن آن دسته از تغزلهای فارسی دانست که با آگاهی از این نوع مقدمه، قصد دارند آن را بازآفرینی کنند. حضور صریح مضامین مقدمة قصاید جاهلی در این تغزلها با نشانه هایی که شاعر در متن تغزل ارائه میدهد، همخوانی دارد؛ برای نمونه، در این تغزلها یا شاعر بهصراحت بیتی را به زبان عربی میآورد یا از واژگان عربی، بهویژه در جایگاه قافیه استفاده میکند.

 

 

42. بینامتنیّت ضمنی در تغزلها

علاوه بر حضور صریح موضوعات مطرحشده در قصاید عربی، گاه شاعر بهطور ضمنی با طرح اشاراتی، به بینامتن خود ارجاع میدهد. نمونة این مورد در شعر فارسی بسیار است. در تغزلها نیز به نمونه هایی از این موارد در موضوعات مختلفی چون توصیف طبیعت، عشق و شراب برمیخوریم. در ذیل به ذکر برخی از این نمونه ها میپردازیم.

در موضوع شراب در شعر رودکی با ابیاتی مواجه میشویم که نشانگر تأثیرپذیری او از پیشمتن اشعار عرب در زمینة شراب است. دراینمیان، تأثیرپذیری از شعر ابونؤاس بیشتر است؛1 برای مثال، رودکی در توصیف درخشندگی شراب آن را به چشمة خورشید تشبیه میکند. ابونؤاس نیز در بیتی از توصیفات خود دربارة شراب، از درخشندگی باده و تشبیه آن به خورشید یاد میکند. بهنظرمیرسد رودکی با نگاهی به پیشمتن خود این بیت را سروده است:

 

آن گه اگر نیم شب درش بگشایی چشمه خورشید را ببینی تابان                          )رودکی ،1313: 31(

 

فجاءت بهـــا کالشمس یحکی شعُائها                       شعـاعالثــریـا فـی الـزجـاج لهــا حسنـا3

                                                       )ابونؤاس ،1131، ج 0: 022(

 

حضور بینامتن اشعار ابونؤاس دربارة شراب، در دیگر ابیات رودکی نیز هویداست؛ ازجمله در ابیاتی که در قصیدة «مادر می» مجلس باده را توصیف میکند. بهنظرمیرسد رودکی در این توصیفات از اشعار ابونؤاس که در ترسیم مجلس بادهخواران گفته، تأثیر پذیرفته است .رودکی در اشاره به کهنگی شراب، به مدّتزمانی که می در خم پنهان است، اشاره میکند. از نظر او شرابی کهنه است که پنجاه جامه را کهنه کرده باشد.  

 

11/

درش کنـــد استــوار مـــرد نگهبان

 

تا بـــه گـــه نوبهار و نیمه نیسان

 

جامـــه بکــرده فراز پنجة خلقان

                          )رودکی، 1313: 31(

  آخـــر کارام گیـــرد و نچخــد تیــز

 

هم بــــه خــم انـــدر گدازد چونیـــن

 

با مـی چونین کــــه سالخورده بود چند

 

حتــــی غدت روحــــا بلاجسم1

             )ابونؤاس ،1131: ج 0، 301(

  مـــــازال یجـــلــــوها تقـــادمــــهـا

ابونؤاس نیز دیرینگی شراب را مایة صفا و رقّّت آن میداند و گاه در بیان قدمت آن، آن را متعلق به زمان آدم و نوح میداند و اینچنین میسراید:

 

                   اسقنیهـــــا سلافــــــــــه           سبقــتخلــــــقآدمــــــــا12

                                                                                )همان: 315(

منوچهری دربارة شراب گاه به مفاهیمی اشاره میکند که پیش از او، ابونؤاس به آنها پرداخته است؛ برای مثال، وی باور خود را در باب شراب اینگونه بیان میکند:

 

غـــلام و جــــام مـــی را دوست دارم             نــــه جــــای طعنــه و جای ملام است

                                                                                                             

همـــی دانم که این هــــر دو حرامند  ولیکــن این خوشــیها در حـــرام است

                                                               )منوچهری ،1312: 10(

پیش از او ابونؤاس همین مضمون را اینچنین بیان کرده است.

 

فخـــذهــا إن أردت لـــذیــذ عیــش                    و لا تعـــدل خلیلــــی بالمـــــدام

                                                                                                             

و إن قالـــوا حــــرامٌ فقــل حـــــرام                        ولکــــن اللــــذاذة فـــــی الحــــرام11

                                                                     )1131، ج 0: 301(

دربارة بوی خوش شراب و تشبیه آن به مواد معطر و همچنین رنگ شراب و تشبیه آن به سنگهای قیمتی مانند عقیق نیز حضور پیشمتن قصاید عرب را در تغزلهای شاعران فارسی میبینیم. رودکی اشاراتی در اشعار خود به این موضوع دارد. منوچهری نیز در پارهای تغزلها اشاراتی دارد که نشان میدهد او نیز با شعر شاعرانی چون ابونؤاس در زمینة خمریه آشنایی داشته و از آن متأثر بوده است؛ برای نمونه منوچهری در بیت زیر به بوی خوش خمُ شراب و تحت تأثیر قرارگرفتن از بوی آن اشاره میکند.

 

همـــی بـــوی مشک آمــدش از دهـان              چـــو بــــوی بخـــور آیـــــد از مجمــری

   )102: 1312(                                                                           

ابونؤاس نیز در ابیاتی به بوی خوش شراب اشاره دارد؛ ازجمله در بیت زیر اشاره  میکند که بوی خوش شراب پیش از چشیدن، دماغ را متأثر میکند:

 

 

کأس مـــن الــراح العتیــــق بریـحـها                 قبـــلالمـذاقـــةفـــــی الـــرؤوس تســور[1]

                                                                     )1131: ج 1، 311(

 اشارات منوچهری دربارة شراب مؤید این است که او مستقیم و غیرمستقیم از خمریه های ابونؤاس )شاعر عرب( تأثیر پذیرفته است. در مورد تمایل منوچهری به ادب عربی این نکته را نباید از نظر دور داشت که دوران جوانی وی در دامغان تحت حکومت آلبویه و وزیرانی چون صاحب بن عباد سپری شده است که التفات ویژهای به ادب عربی داشتند )زرین کوب، 1320: 55(. در زمینة مضامین مرتبط با شراب، منوچهری نهتنها از ابونؤاس، بلکه از شاعرانی چون میمون بن أعشی، ابومحجن ثقفی و ابنمعتز نیز تأثیر پذیرفته است. اثرگذاری این متن پنهان در تغزلهای منوچهری تا بدانجاست که گاه سرودة او ترجمهگونهای از شعر عرب بهنظرمیرسد؛ برای مثال، منوچهری در تغزل قصیدهای با مطلعِ

       ای باده فدای تو همــه جان و تـــن مـــن            کــز بیخ بکنـدی ز دل مـــن حـــزن مـــــن

   )13 :1312(                                                                            

 از رفیقان خود میخواهد که پس مرگ، او را با باده غسل دهند و از برگ رز سبز برای وی کفن سازند، حال آنکه ابومحجن ثقفی پیش از او همین مضمون را در شعر خود آورده است.13 در ابیات منوچهری حضور عناصری در متن اشعار، بهصورت ضمنی به بینامتن خود ارجاع میدهد.

در موضوع طبیعت نیز گاه اشاراتی ضمنی در تغزلهای شاعران دیده میشود که نشانگر تأثیرپذیری از پیشمتن اشعار عرب است. این اشارات گاه بهصورت کاربرد یک واژه یا مضمون خودنمایی میکند؛ برای مثال، منوچهری در توصیفهای خود از طبیعت به توصیفات ابنمعتز و ابنرومی نظر داشته است .او بهعنوان نمونه در توصیف گل نرگس تصاویری ارائه میدهد که بهنظرمیرسد از توصیفات دو شاعر مذکور در باب نرگس بهره برده است. منوچهری در بیت زیر، گل نرگس را به چشم تشبیه کرده است، درحالیکه پیش از او ابنمعتز همین مضمون را به تصویر کشیده است:

 

نرگس چون دلبری است سرش همـه چشم سرو چـو معشوقهای است تنش همه قد                                          )همان: 00(

19/

در بیتی دیگر منوچهری در توصیف گل نرگس تصاویری ارائه میدهد که متناسب با تصویر ابنرومی از نرگس است و بهنظرمیرسد بینامتن منوچهری در این توصیف بوده است: 

نرگس تازه چو چاه ذقنــــــی شد به مثل                   گر بود چاه ز دینار و ز نقره ذقناچون که زرین قدحی در کف سیمین صنمی   یا درخشنده چراغی   به           میان        پرنا                                    )منوچهری، 1312: 1(

و إذا تحلّــــــت الـأرض بـــالنـّـــــــــر                     جــــسبــاهــتبـــه نجــــوم السمـــاء15

                                                      )ابنرومی ،1113، ج 1: 111(

حیوانات ازجمله مظاهر طبیعت هستند که در توصیفات شاعران نقش ویژهای دارند. شاعر با توجه به محیط پیرامون خود به حیوانات خاصی در شعرش اشاره میکند. شاعر بیاباننشین عرب به توصیف حیوانات بیابان و اسب و شتر میپردازد و شاعر شهرنشین به پرندگان و … اشاره میکند. در شعر فارسی گاه به تأسی از شعر جاهلی، حیوانی چون شتر توصیف میشود که نمونة آن را در قصایدی میبینیم که پیشازاین از منوچهری و امیرمعزی ذکر کردیم.گاهی نیز اسب که متناسب با محیط زندگی شاعر است توصیف میشود. در ابیات زیر منوچهری در توصیف اسب بهگونهای عمل میکند که پیش از او امرؤالقیس، شاعر جاهلی، در مُعلقَّة معروف خود بدان اشاره داشته است:

 

همچنان سنگی که سیل آن را بگرداند زکوه                 گاه زانسو گاه زینسو گه فراز و گاه باز

                                                               )منوچهری، 1312: 53(

 

مکـــرٍ مفـــــرٍ مقبــــــلٍ مدبــــرٍ معـــاً                                                                                                            کجلمـــود صخــــرٍحطّـهالسیل من عل12

                               )امرؤالقیس ،1005 : 111(   در نمونه های مذکور همانگونه که ملاحظه شد، حضور یک عنصر مشترک در دو متن، رابطة بینامتنی میان آن دو را تأیید میکند. باتوجهبه رابطة زمانی، زبانی و فرهنگی بین دو ملت ایران و عرب، تأثیرپذیری شاعران ایرانی از پیشمتن قصاید عربی غیرممکن نیست. درعینحال، حضور پیشمتن قصاید عربی در تغزلهای فارسی عمدتاً به شیوة ضمنی است.

 

 

  1. بیشمتنیّت و تغزل

آنچه در بیشمتنیّت در نسبت با بینامتنیّت مطرح میشود، تأثیر گستردهتر و عمیقتری است که نشانگر تأثیر کلی و الهامبخشیِ کلی است. ژنت در کتاب الواح بازنوشتنی در تعریف بیشمتنیّت مینویسد: هر رابطهای است که متن «ب» )Hhypertext( را با متن پیشین «الف» )Ohypotext( پیوند زند؛ چنانکه این پیوند از نوع تفسیری نباشد) 1111:

5(. بیشمتن، متنی است که در جریان فرآیندی دگرگونکننده، از یک متن پیشین شکل گرفته باشد؛ بهعبارتدیگر، حضور یک متن در متن دیگر بهگونهای است که بدون این حضور، خلق متن دوم غیرممکن است. اساس بیشمتنیّت بر «برگرفتگی» است؛ برگرفتگی در اینجا رابطهای است هدفمند که نقش مهمی در شکلگیری بیشمتن ایفا میکند. رابطة برگرفتگی خود به دو دستة همانگونگی )Imitation( وتراگونگی )Transformation( تقسیممیشود )نامورمطلق ،1332: 15(.

 

 

11. همانگونگی در تغزلها

همانگونگی یا تقلید، یکی از رابطه هایی است که میتواند بین بیشمتن و پیشمتن برقرارشود. در تقلید، نیّت مؤلفِ بیشمتن، حفظ پیشمتن در وضعیت جدید است؛ البته در اینجا منظور از تقلید، تقلید محض نیست؛ چراکه هر تقلیدی با دگرگونی و هر دگرگونگی با تقلید همراه است )همان: 12(.

حضور پیشمتن شعر عربی در بیشمتن تغزلهای فارسی بهگونهای است که بدون این حضور، فرجام قصیدة فارسی مبهم بهنظرمیرسد. شاعر فارسیزبان در بحث محتوا و درونمایة تغزلها بدونشک متأثر از پیشمتن شعر عربی بوده است .او در آغاز سرایش شعر عروضی به زبان فارسی دری، تنها الگوی خویش را شعر عرب دیده است و لذا کاملاً طبیعی است که در تغزل به سخنانی پرداخته که پیش از او در پیشمتن شعر عرب سابقهای طولانی داشته است .

باتوجهبه اینکه نخستین شعرهای فارسی با رویکرد مداحی و تمجید پای به عرصة وجود نهاده، طبیعی است که از قالبی پیروی کند که پیشتر در این زمینه تجربهای دیرین داشته است. قصیده تنها قالب شعری بود که از عصر پیش از اسلام معهود عربها بود؛ قالبی که بهرغم تغییرات مختلف، ساختار اصلی خود را حفظ کرده بود )دودپوتا ،1330: 53(. قصیده قالبی بود که از آن در جهت مدح و ستایش استفاده میکردند، حتی در نخستین شعرهای عربی نیز رگههای مدح یافت میشود. بعدها شاعرانی چون نابغه ذبیانی، أعشی ،امیة بن ابیالصلت و … شعر را بهسوی تکسب و مدیحه سوق دادند )همان:

32(. شعر فارسی از همان آغاز، به دربار پادشاهان وابسته بود؛ ازاینرو، شاعران فارسی زبان قالب قصیده را برگزیدند که قابلیّّت لازم را برای مداحی داشت )الکک،1132: 02(.

محتوای تغزلها با رویکرد به پیشمتن شعر عربی، تنها محدود به موضوعاتی شد که پیشتر شاعران عرب در آن زمینه قلمفرسایی کرده بودند. این موضوعات عمدتاً برگرفته

11/

از محیط زندگی اعراب بود. در آغازِ شعر و شاعری عرب، مقدمات قصاید جاهلی کاملاً برخاسته از زندگی شاعر بدوی است. این مقدمات در مرحلة نخست کاملاً طبیعی بود، امّا در مرحلة دوم تقلید و صنعتگری روی آورد؛ بنابراین، پایه های شعر عرب، از جهت شکل و مضمون، در مرحلة نخست نهاده شد و در مرحلة دوم بهسوی فنیشدن پیش رفت )حمودی قیسی ،1020: 051(. 

در دوره جاهلیّّت، صحرا و عوامل پیرامون آن نقش مهمی در زندگی صحرانشینی اعراب ایفا میکرد .در این دوران همه چیز برای شاعر عرب در تابلوی صحرا ارزش و معنی مییافت ) ادونیس، 1311: 31(. وصف، مهمترین ابزاری بود که در این راه به شاعر عرب یاری میرساند. او با ابزار توصیف، دنیای صحرایی خود را ترسیم میکرد و شعر وی بیانگر وصف دنیای واقعی پیرامون و عشق بود .شعر این دوران شعری رئالیستی بود که نگاهی ساده و طبیعی و به دور از هرگونه دلالت متافیزیکی را بهنمایشمیگذاشت. دردوره های بعد به تناسب تغییر در شیوة زندگی اعراب و شهرنشینی، عناصر جدیدی جایگزین عناصر پیشین شد؛ ازجمله اینکه امکان لهو و خوشگذرانی بیشازگذشته میسر بود. خشونت و سرسختی زندگی صحرانشینی رخت بربسته بود و آسایش زندگی شهری، انسان عربی را بیشازپیش به امور غنایی سوق میداد. از عناصر جدید این زندگی میتوان به خمر اشاره کرد. ضمن اینکه درآمیختگی با فرهنگهای دیگر ،    افقهای تازهای را پیش روی ذهن انسان عربی گشود. طبیعت رامناشدنیِ صحرا جای خود را به طبیعت دستساز بشری سپرد که در آن زیبایی، عنصر اساسی بود؛ بنابراین، توصیف گلها و گیاهان زیبا در شعر عرب جای گیاهان بیابانی را گرفت. تجارب عاطفی انسان عربی در این دوران، ناشی از عشق کنیزکان و آوازخوانان و نغمههای شیرین و پیمانههای شراب بود و به گلها و گیاهانی که احساسات بین عاشق و معشوق را تحریک میکرد، توجه نشان میداد )عطوان، 1021: 121(. بهاینترتیب، موضوعات جدیدی چون شراب به موضوعات  اساسی شعر عرب در دوران جاهلی افزوده شد.

شاعر ایرانی آنچه بهعنوان پیشمتن پیشروی خود داشت، موضوعاتی ازایندست بود؛ به همین جهت، آنچه در تغزلهای فارسی بهطور عمده مطرح میشود؛ عشق ،توصیف طبیعت و اشیاء، شراب و اندکی نیز بیان احوال است. در این زمینه شاعر فارسی در تغزلها از مقدمات قصاید عربی تقلید کرد و گاه شاعرانی چون منوچهری، در برخی قصاید، بهطور مستقیم فضای قصیدة جاهلی را بازسازی کردند. آنچه مشخص و آشکار است، این است که تغزل فارسی بهعنوان بیشمتن، در زمینة محتوا از تغزل عربی      بهعنوان پیشمتن تقلید کرد. مقدمات قصاید فارسی این تقلید را بهوضوح نشان      میدهد؛ چراکه عمدة درونمایة تغزلها چیزی خارج از این محتوای تقلیدی نیست .سیدجعفر محجوب معتقد است که همین آغازکردن قصاید با تغزل، خود تقلید است؛ زیرا شاعر مستقیماً به مدح ممدوح نمیپردازد و سخن خود را با مقدمه آغاز میکند )1313: 101(. اکثریّت مقدمات قصاید شاعران مطرح سبک خراسانی در دوران اوج قصیده، با مضمون طبیعت، عشق و شراب بوده است.

 

 

12. تراگونگی در تغزلها

متون همواره از گذر تقلید با یکدیگر مرتبط نمیشوند، بلکه گاه یک متن میتواند با تراگونگی متن دیگر، به خویشتن هویّت بخشد. در تراگونگی بیشمتن با تغییر و دگرگونگی در پیشمتن ایجاد میشود. این تغییر میتواند به شکلهای مختلف ایجاد شود؛ ازجمله از طریق فرآیندهای حذف، تقلیل، تشدید، جانشینی و…  . آنگونه که ژنت اشاره میکند، بخش مهم تراگونگی در حوزة محتوا صورت میپذیرد؛ چراکه تغییرات ایجادشده در بیشمتن تحت تأثیر عوامل مختلفی چون زاویة دید در روایت، تغییر ملیّت ،جنسیّت، سن، زبان و … قرارمیگیرد )نامورمطلق، 1332: 11(.

هرچند برخی شاعران فارسی دست به تقلید صرف از مقدمات قصاید عربی زدند و نیز محتوای تغزلها را یکسره براساس محتوای تغزل عربی بنیاد نهادند ،دراینمیان، تغییراتی نیز در تغزلهای فارسی باتوجهبه محیط، فرهنگ، زبان و… صورت دادند که میتوان از آن به تراگونگی تعبیر کرد؛ برای مثال، اگر در مقدمات قصاید جاهلی، شاعر یکسره طبیعت بیابانی، ایستادن بر اطلال و گریستن بر آن را توصیف میکرد، زندگی شهرنشینی و محیط سرسبز و خرمِ غالب شاعران سبک خراسانی در دورة سامانی و غزنوی موجب شد که در توصیف شاعران از طبیعت، سبزی و خرمی و طراوت و نشاط وجه غالب باشد؛ به همین جهت، شمار تغزلها در توصیف بهار و عناصر مرتبط با آن همچون نوروز، باران، ابر و… قابلتوجه است. آنجا که خزان به تغزلها راه پیدا میکند نیز شادی و رنگارنگی ترسیم میشود. فرخی، منوچهری و عنصری از شاعرانی هستند که توصیف طبیعت در شعر آنان نشان از طبیعت ایران دارد. در این میان منوچهری سهم عمدهای در انعکاس طبیعت در شعر فارسی دارد تاآنجاکه شفیعیکدکنی او را شاعر طبیعت در زبان فارسی میداند )1313: 521( و زرینکوب دربارة او میگوید:

«منوچهری را شاعر طبیعت باید خواند دیوان او گواه این دعوی است. کودکی او در دامغان با آن بیابانهای فراخ و بیکران که پیرامون آن را فراگرفته است، گذشت .

17/

بخشی از جوانی او نیز گویا در کنارههای دریای خزر و دامنههای البرز به سرآمد. تأثیر این محیط، عشق به طبیعت را به او القا کرد» )1320: 03(.

 منوچهری در پرداختن به طبیعت به جزئیات آن بیشازپیش توجه نشان میداد .

بهنظرمیرسد که او در این مورد از شاعرانی چون ابنرومی و ابنمعتز تأثیر پذیرفته باشد .باید اشاره کرد که منوچهری در همان قصایدی که ساختار قصیدة جاهلی را نیز بازسازی مینماید، دقیقاً از این ساختار تقلید نمیکند، بلکه با حذف یا جانشینی، تنها بخشهایی از این ساختار را تقلید میکند.

در شعر فرخی و عنصری نیز طبیعت، القاگر شادی و نشاط است، امّا توجه این دو شاعر به موضوع عشق، بیش از توصیف طبیعت است. پرداختن به موضوع عشق در شعر شاعر فارسیزبان از جهات مختلف قابلتوجه است. توجه به تغزلهای عاشقانه در شعر این دوره، بیانگر سیمای عشق، عاشق و معشوق در سبک خراسانی است .شاعر در مسئلة عشق مباحث متنوعی را مطرح میکند؛ ازجمله توصیف معشوق، هجران، شکوه از معشوق، اعتراض و تهدید معشوق، تقاضا و طلب از معشوق، حکایت حال عاشقی و وصال. 

نکتة مهم در این زمینه آن است که هرچند شاعر فارسی در موضوع عشق از    پیشمتن شعر عرب متأثر میشود ،این عشق باتوجهبه محیط جامعة عصر شاعر، رنگی دیگر میگیرد؛ به این معنا که هرچند در شعر عرب عمدتاً در بحث عشق، حضور زن  بهعنوان عنصر اساسی موردتوجه شاعران است، در تغزل فارسی از همان آغاز، عشق جلوهای مذکر دارد. در تمامی توصیفات شاعران فارسی از معشوق، بهوضوح میتوان عشق مذکر را مشاهده کرد؛ بهعبارتدیگر، زن عنصر اساسی تغزلهای عاشقانة عرب از زمان جاهلیّّت بوده است، اماّ هیچگاه جلوهای در تغزلهای فارسی از او دیده نمیشود؛ بنابراین، تغزل فارسی با جایگزینی عشق مذکر به جای عشق مؤنث دست به تراگونگی در پیشمتن خود میزند.

 

  1. 6. نتیجه

کشف پیشمتن و ارتباط آن با بیشمتن، به درک عمیقتر بیشمتن منجر میشود .

شناخت روابط بین تغزلهای فارسی با قصاید عربی، به شناخت بیشتر و بهتر ریشه های شعر فارسی و درک ارزشمندی قالب قصیده در سبک خراسانی کمک شایانی میکند.

تغزل قصاید فارسی در دوران آغازین تحت تأثیر متن پنهان خود، یعنی مقدمات قصاید عربی است؛ بنابراین، از دو دیدگاه بینامتنیّت و بیشمتنیّت با شعر عرب پیوند مییابد.

 

11

شاعران ایرانی عمدتاً از دو منظر صریح و ضمنی با بینامتن خود ارتباط برقرارمیکنند .در زمینة حضور بینامتنی صریح، اطلاعات مربوط به شاعر و نشانه هایی که خود در خلال اشعار بیان مینماید، فرض ارتباط صریح با بینامتن خود را تقویت میکند. در زمینة حضور بینامتنی ضمنی، موارد متعددی از حضور عناصر ارجاعدهنده به بینامتن را میتوان در اشعار شاعران و ازجمله در تغزلها مشاهده کرد. در بیشمتنیّت رابطة دو متن، مبتنی بر اشتقاق و برگرفتگی است؛ بهگونهای که متن نخست زمینة پدیدآمدن متن دوم را فراهم کند؛ بنابراین، میتوان گفت تغزلهای فارسی با مقدمات قصاید عربی رابطة بیشمتنی برقرارمیکنند. از منظر بیشمتنیّت، تغزل فارسی به دو گونة      همانگونگی و تراگونگی با پیشمتن خود ارتباط مییابد. در همانگونگی، شاعر ایرانی غالباً از محتوا و درونمایة مقدمات قصاید عربی تقلید میکند و در تراگونگی با تغییراتی در این محتوا سعی دارد که آن را با محیط و فرهنگ جامعة خود انطباق دهد. درکل ،هرچند تغزل عربی از جهاتی پیشمتن تغزل فارسی است، تغزلهای فارسی یکسره از نوآوری خالی نیست. قصیده بهعنوان قالبی که در نهایت به مدح ممدوح ختم میشودو چهبسا تأثیر عمیق در فرآیند فکری و تمدنی قوم ایرانی نداشته باشد، تاکنون کمتر موردتوجه بایسته قرارگرفته است، درحالیکه دقت و واکاوی قصاید، نوآوری ذهن خلاق ایرانی را هرچه بیشتر بهنمایشمیگذارد. شاعر ایرانی، حتی در زمانی که به اجبار زمانه، به مدح قدرتمندان و زورمداران روی میآورد، از هنرنمایی دست برنمیدارد .

 

 

پینوشت

  1. 1. هر چند وحیدیان کامیار در کتاب منشأ وزن شعر فارسی، ضمن بیان نظرات مختلف در این خصوص، منشأ وزن شعر فارسی را شعر ایران پیش از اسلام می داند اما او نیز یکسره منکر تأثیرپذیری هر چند محدود از وزن شعر عرب نمی شود. ر.ک: به منشأ وزن شعر فارسی ،تقی وحیدیان کامیار.
  2. 0. به شعرای دربار، شعرای بلاط میگفتند. نابغه، امیه بن أبیالصلت و أعشی نمونه هایی از این شاعران هستند.
  3. 3. ر.ک: تاج المصادر بیهقی، منتهی الارب، شرح قاموس، ناظمالاطبا.
  4. 0. ر.ک: مقدمه القصیده العربیه فیالعصر الجاهلی،حسینعطوان، بیروت: دارالجیل،1121.
  5. 5. ازجمله در قصیده هایی با مطلع: ای نهاده برمیان فرق جان خویشتن/ به نام خداوند یزدان اعلی

)منوچهری،1312: 11،130(.

  1. 2. بهعنوان نمونه در قصایدی با مطلع: طال اللیالی بعدکم وابیض عینی من بکا / به فال فرخ و عزم درست و رای صواب/چو آتش فلکی شد نهفته زیر حجاب/ آمد گه وداع چو تاریک شد هوا /نیز شاعر به توصیف مظاهر طبیعت همچون شب، بیابان و توصیف مرکب خود میپردازد )معزی،1320 :35،55،15،50(.

13/

  1. 1. سخن از شراب از دورة جاهلیّتّ در شعر عرب ظهور کرد. عرب جاهلی بادهگساری را مایة افتخار خود        میدانست. در دوران جاهلیّّت أعشی امام این فن بود و پس از او عدی بن زید العبادی و عمرو بن کلثوم و طرفه بن العبد. بعد از جاهلیّّت، بهرغم تحریم شراب، ابومحجن ثقفی، یزید بن معاویه، ولید بن یزید، أخطل تغلبی و   صریعالغوانی به وصف آن پرداختند )الحاوی ،1122: 11(.
  2. 3. شرابی آورد که همچون خورشیدی در جام زیبایی میدرخشید و پرتو آن یادآور پرتو ثریّاّ بود.
  3. 1. پیوسته دیرینگی شراب آن را جلا میدهد تاآنجاکه گویی روحی بدون جسم است.
  4. 12. مرا از آن شرابی بنوشان که پیش از خلقت آدم بوده است.
  5. 11. اگر خوشی و سرمستی شیرین را میطلبی، شراب را دریاب و در آن میانهروی مکن. اگر گفتند حرام است ،بگو آری حرام است، لیکن لذتّ در امور حرام است.
  6. 10. جامی از شراب سرخرنگ که بوی خوش آن پیش از چشیدن در دِماغ روان میشود.
  7. 13. اذا متّ فادفنی الی خلل کرمه تروی عظامی بعد موتی عروقها

       و لا تدفننّّی فی الفلاه فانّّنــی                 اخاف اذ امـــــت ان لا اذوقـها )دودپوتا، 1330: 133( 10. نرگس تازه، گویی چشمی است که هیچ مژه و پلکی ندارد.

  1. 15. چون نرگس بر زمین میروید، ستارگان آسمان از او نور میگیرند.
  2. 12. حمله میکند و میگریزد، روی میآورد و پشت میکند و چون سنگ صخره است که سیل آن را از بلندی پرتاب کرده باشد. پهلوهای او چون آهو و ساقهای او چون شترمرغ است و چون گرگ میدود و چون بچّة روباه میجهد.

 

منابع

آلن، گراهام) 1332(، بینامتنیت، ترجمة پیام یزدانجو، تهران، مرکز.

ابنمعتز) 1115(، دیوان، شرح یوسف شکریفرحات، بیروت: دارالجیل.

ابنرومی )1113(، دیوان، شرح مجید طراد، بیروت، دارالجیل.

ابونؤاس) ،1131(، دیوان، شرح ایلیا الحاوی، بیروت، دارالکتب اللبنانی.

احمدی، بابک) 1312(، ساختار و تأویل متن، تهران، مرکز.

ادونیس، علی احمد سعید) 1311(، پیش درآمدی بر شعر عرب، ترجمة کاظم برگنیسی، تهران، نی.

الحاوی، ایلیا) 1122(، فن الشعر الخمری و تطوره فی الادب العربی، بیروت، دارالثقافه.

الکک، ویکتور) 1132(، تأثیر فرهنگ عرب در اشعار منوچهری دامغانی، بیروت، دارالمشرق.

امرؤالقیس) ،1005(، دیوان، تصحیح مصطفی عبدالشافی، بیروت، دار الکتب العلمیه.

امیرمعزی، محمد) 1320(، کلیات دیوان، تصحیح ناصر هیّّری، تهران، مرزبان.

ایگلتون، تری) 1332(، پیش درآمدی بر نظریة ادبی، ترجمة عباس مخبر، تهران، مرکز.

بارت ،رولان)1313(، «از اثر به متن»، ترجمة مراد فرهادپور ،ارغنون، ش 0، 51- 22.

حمودی قیسی، نوری ) 1020(، الطبیعة فی الشعر الجاهلی، بیروت، نهضةالعربیه.

دودپوتا، ع.م) 1330(، تأثیر شعر عربی بر تکامل شعر فارسی، ترجمة سیروس شمیسا، تهران، صدای معاصر.

21

رضایی دشتارژنه، محمود) 1333(، «نقد و تحلیل قصّهای از مرزباننامه براساس رویکرد بینامتنیت»، نقد ادبی ،ش 0، 31-51. 

رودکی، ابوعبداللهجعفر ) 1313(، دیوان اشعار، شرح و توضیح منوچهر دانشپژوه، تهران، توس.

زرینکوب، عبدالحسین )1320(، با کاروان حّلّّه، چاپ پنجم، تهران، جاویدان.

شفیعیکدکنی، محمدرضا) 1313(، صورخیال در شعر فارسی، چاپ چهارم، تهران، آگاه.

صدقی، حامد و علی عزیزنیا )0225(، «المقدمة الطللیة فی القصیدة العربیة الجاهلیه»، اللغة العربیة و آدابها ،ش 0، 01- 22.

عسکری ،ابوهلالالحسن) 1111(، الصناعتین، بیجا، عیسی البابی الحلبی و شرکاء.

عطوان، حسین) 1021(، مقدمة القصیدة العربیة فی العصر العباسی الاول، بیروت، دار الجیل .

غنیمیهلال، محمد) 1313(، ادبیات تطبیقی، ترجمة سیدمرتضی آیتاللهزاده شیرازی، تهران، امیرکبیر.

قیروانی، ابنرشیق) 1130(، العمده، تعلیقات محمدمحییالدین عبدالحمید، قاهره، حجازی.

کمّّونی، سعدحسن) 1111(، الطلل فی النص العربی، بیروت، دار المنتخب العربی.

محجوب، محمدجعفر ) 1313(، سبک خراسانی در شعر فارسی، چاپ سوم، تهران، فردوسی.

نامورمطلق، بهمن)1332(، «ترامتنیت مطالعةروابطیکمتن با دیگرمتنها»، پژوهشنامة علوم انسانی، ش

 .13-33 ،52

                                )1312(، درآمدی بر بینامتنیت، تهران، سخن.

منوچهری، ابوالنجماحمد) 1312(، دیوان، به کوشش سیدمحمد دبیرسیاقی، تهران، زوار.

 وحیدیانکامیار، تقی)1313(، منشأ وزن شعر فارسی، مشهد، آستان قدس رضوی.

وطواط، رشیدالدین محمد) 1320(، حدائق السحر فی دقائق الشعر، تصحیح عباس اقبال، تهران، طهوری.

یلمه ها، احمدرضا) 1311(، « وقوف بر اطلال و دمن و گونه های آن در شعر فارسی»، ادبیات تطبیقی، دانشگاه شهید باهنر کرمان ،سال سوم، ش 2، 311- 331.

یوسفآبادی، فائزه و دیگران )1311(، «ترامتنیت در مقامات حمیدی»، پژوهشهای ادبیات تطبیقی، ش

 .131-101 ،1

Genette, Gerard. (1997) , Palimpsestes.literature in the second degree, chana Newman and claude doubing sky, University of Nebraska Press, Lincoln

NE and London.

 

[1]        النــــرجـــــــس الغـــــضّ عیــونــــه                           حـــدقٌ بـــلاهـــدبٍولا أشفـــــــار

                                                                 )ابنمعتز ،1115 :351(

پایان نامه های دانلودی رشته زبان و ادبیات فارسی

  1. دانلود  رایگان متن کامل پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل قصه‌های محلی استان کهگیلویه و بویراحمد
  2. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ادبیات فارسی : تحلیل کتابهای مجالس صوفیه
  3. پایان نامه رشته ادبیات : نقد و تفسیر داستانهای تمثیلی هدایت و آل احمد
  4. پایان نامه رشته ادبیات : بررسی عناصر حماسی در اشعار قاآنی
  5. دانلود پایان نامه ارشد رشته ادبیات :بررسی محتوایی فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه
  6. پایان نامه رشته ادبیات : نمود جلوه‌های پیوند انسان با خداوند و آفریده‌های او در بوستان سعدی
  7. پایان نامه رشته ادبیات : تحلیل و بررسی بلاغی و زیبایی‌شناسی ضرب‌المثل‌ها
  8. پایان نامه رشته ادبیات : نور و ظلمت از دیدگاه گنوسی و مقایسه و تطبیق آن با مثنوی معنوی
  9. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ادبیات فارسی با عنوان زبانزد یا ضرب‏المثل
  10. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی اعداد مقدس در آثار عرفانی سبك عراقی
  11. پایان‌نامه‌ ارشد زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات کودک: بررسی تکنیکهای طنز در ادبیات داستانی نوجوان دهه‌ی هشتاد
  12. پایان نامه ارشد رشته ادبیات و زبان فارسی: بررسی تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی
  13. پایان نامه‌ ارشد در رشته‌ زبان و ادبیات فارسی: بررسی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری
  14. رسالة دكتری رشتة زبان و ادبیات فارسی: بررسی روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری
  15. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی سبک­شناختی شعر نشاط اصفهانی
  16. پایان نامه­ ارشد زبانشناسی، گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان: بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره­ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه­ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی
  17. دانلود پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ی هفتاد
  18. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی مدرنیته در آثار جعفر مدرّس صادقی
  19. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی و مقایسة توکل و رضا در دیوان حافظ و مثنوی مولوی ج2-1
  20. دانلود پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تاثیر عناصر مذهبی بر شعر شاعران انقلاب اسلامی
  21. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تحلیل ساختاری و محتوایی داستان های كوتاه بهرام صادقی
  22. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تجلی مبانی اکسپرسیونیسم در غزلیات شمس مولانا
  23. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تحلیل انتقادی بر موسیقی بیرونی و کناری شعر نیمایی(نیما یوشیج ، اخوان ثالث و سلمان هراتی)
  24. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تحلیل عرفانی مقام توبه و بازتاب آن در آثار ادبی تا پایان قرن ششم هجری
  25. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تصحیح، مقدمه و شرح آثار منثور ظهوری ترشیزی 944-1026
  26. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: ترجمه ی کتاب النقد والدلاله ، نحو تحلیل سیمیائی للأدب تألیف محمد عزام نقد ودلالت ، به سوی تحلیل نشانه شناختی ادبیات
  27. رساله دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی: تصحیح انتقادی آثار داستانی آنندرام مخلص -هنگامۀ عشق، کارنامۀ عشق-همراه با تحقیق در احوال و سبک نویسنده
  28. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: تصویرهای ادبی با عناصر مذهبی در عهد صفوی عرفی شیرازی، طالب آملی، کلیم کاشانی، محتشم کاشانی و صائب تبریزی
  29. پایان نامه ارشد ادبیات و زبان فارسی: دانشگاه علامه طباطبابی دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی تک نگاری آثار اصغر الهی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی استاد راهنما: دکتر علی اکبر عطرفی استاد مشاور: دکتر محمود بشیری
  30. رساله دکتری زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات حماسی : بررسی روایات كیكاووس در متون اساطیری، حماسی، تاریخی ایران و مقایسه‌ی آن با روایات مشابه ملل دیگر
  31. پایان نامه ارشد گروه زبان و دبیات فارسی: دیالكتیك عشق در مثنوی
  32. رسالة دکتری در رشته زبان و ادبیّات فارسی: دیوان غنی کشمیری -مقدّمه، تصحیح، تعلیق
  33. رساله دکتری زبان و ادبیات فارسی: مقدمه، تصحیح و تعلیقات دیوان میرشمس‌الدین فقیر دهلوی
  34. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی گرایش زبان شناسی همگانی: ساخت موضوعی و نقش‌های تتا در ترکیب‌های فعلی زبان فارسی
  35. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: شرح دشواری های کتاب مهمان نامه­ی بخارا نوشته فضل الله بن روزبهان خنجی
  36. پایان نامه ارشد در رشته­ زبان و ادبیات فارسی: شرح لغات، اصطلاحات و ابیات دشوار 150 غزل از آغاز غزل­های دیوان لطف الله نیشابوری
  37. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: شرح مشکلات دیوان خاقانی( هفت ترکیب بند بلند شرح نشده )
  38. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: عدالت و دادرسی در تاریخ بیهقی و سیاستنامه
  39. رسالۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی: عرفان، هرمنوتیک، عشق عُذری تحلیلِ تآویلِ نمادها و مضامین اشعار عُذری در متون عرفانی از قرن نخست تا پایان قرن هفتم هجری
  40. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: فرایند نوستالژی در شعر نادر نادر پور و منوچهرآتشی
  41. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: مقایسه اندیشه­های احمد غزالی در سوانح العشاق با مثنوی معنوی مولوی
  42. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: مقایسه تحلیلی رمان –پیامبر-ص- اثر زین العابدین رهنما و –محمد-ص- اثر ابراهیم حسن بیگی از لحاظ صناعت داستان نویسی
  43. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: مقایسه اندیشه‌های احمد غزالی و حافظ
  44. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: نماد و نمادپردازی در اشعار رضا براهنی
  45. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات مقاومت: بررسی و تحلیل شعر اعتراض در دهه10_ 40 با تکیه بر سروده های 20 شاعر
  46. پایان نامه ارشد ادبیات تطبیقی: بررسی تطبیقی عنصرعشق در اشعارحمیدمصدق و نزارقبانی
  47. پایان نامه­ ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی بازنویسی­ها و بازآفرینی­های کلیله و دمنه برای کودکان و نوجوانان، منتشر شده از سال 1384 تا 1389
  48. دانلود پایان نامه رشته زبان و ادبیات فارسی: مردمشناسی در آثار سعدی
  49. پایان نامه رشته زبان و ادبیات فارسی: نمادشناسی در شعر سید علی صالحی شاعر معاصر
  50. پایان نامه رشته ادبیات فارسی : بررسی جریان سیال ذهن در رمان شازده احتجاب هوشنگ گلشیری
  51. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی : تأثیر خواب، رویا و پیشگویی بر سرنوشت و روند زندگی
  52. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی : بررسی ساختار بینامتنی تذکرةالاولیای عطار
  53. دانلود پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی : بررسی موسیقی اشعار فروغ فرخ زاد
  54. دانلود پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی : تضاد دین و عرفان در دیوان حافظ
  55. دانلود پایان نامه ارشد رشته ادبیات : بررسی ساختاری مجموعه گنجشک ها در بالکن مجید دانش آراسته
  56. پایان نامه ارشد رشته مدیریت بازرگانی : تبیین عوامل موثر بر خرید مجدد بیمه نامه های آتش سوزی
  57. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی : بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری
  58. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: اخلاق در بوستان
  59. پایان نامه ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زندان( بررسی اصطلاحات، اشعار،دیوار نوشته هاو ادبیات شفاهی در محیط داخلی زندان کرمان)
  60. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زنانه در آثار (میرزاده عشقی، ایرج میرزا، عارف قزوینی)
  61. دانلود پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: آیا می توان رد عرفان هرمسی را در گلشن راز شیخ محمود شبستری یافت
  62. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: آیین حکومت و مملکت داری در آثارسعدی شیرازی
  63. پایان نامه کارشناسی ارشد رشتۀ فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی
  64. پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته ادبیات فارسی: بررسی احوال وآثار نظامی گنجوی
  65. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی ادبیات فولکلوریک و فرهنگ عامه در منطقه بلوچستان
  66. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی ادبی و موسیقایی هفت اثر از آثار موسیقی استاد محمدرضا شجریان، مندرج در کتاب خسرو خوبان
  67. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی آرمان‌شهر مولانا در مثنوی معنوی
  68. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی اساطیر در خمسه نظامی
  69. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی انواع ایهام در غزلیّات حافظ
  70. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی پیرنگ در داستان های مثنوی معنوی
  71. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی پیشینه خاندان رستم در متون ادبی و تاریخی پیش از شاهنامه،در شاهنامه و پس از شاهنامه(تا قرن هفتم)
  72. دانلود پایان نامه ارشد گروه ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی شبه جمله در دستور زبان فارسی و عربی
  73. پایان نامه ارشد در رشته ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی قید در دستور زبان فارسی و عربی
  74. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی توصیفی – تحلیلی کتاب های برگزیده و پژوهش های برتر در استان کرمان و پیامد ها فرهنگی و ادبی آنها ( از سال 1372 تا 1391 خورشیدی)
  75. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی دیدگاه های انتقادی در اشعار قیصر امین پور
  76. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی رمان بوف کور بر اساس نظریه ی ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن
  77. پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی ساختار طنز در آثار نثر ابوالقاسم حالت
  78. پایان نامه دوره ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی ساختار و محتوای انواع نامه در دوران قاجار
  79. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر
  80. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی سه تیپ شخصیتی «عاقل»، «نادان» و «دیوانه» در حكایات طنز آمیز مثنویهای عطار
  81. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی شخصیت پردازی با تاکید بر شخصیت کانونی در داستان‌های نوجوان دفاع مقدس، دهه ی هفتاد
  82. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی صنایع بدیعی از دیدگاه زیبایی شناختی در دیوان فیاض لاهیجی
  83. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی عناصر داستانی در رمان «شوهر آهوخانم»
  84. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی قصه های قرآنی در متون نظم از آغاز تاپایان قرن ششم
  85. دانلود پایان نامه ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی: بررسی كهن الگوهای داراب نامة طرسوسی
  86. پایان نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی: بررسی مناجات در مثنوی های فارسی در قرن هفتم
  87. پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی نثر ادبیات دفاع مقدس با محوریت آثار شهید سید مرتضی آوینی
  88. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی و تحلیل سجایای اخلاقی پهلوانان در شاهنامه فردوسی
  89. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی واژه های تیره و شفاف در شعر کودک و نوجوان
  90. پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی: پیوند ادبیّات با اقتصاد در آثار سعدی
  91. دانلود پایان نامه ارشد: پیوند اسطوره و نجوم در ایران باستان
  92. دانلود پایان نامه ارشد: تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه درباره خداوند
  93. دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل عنصر شخصیت در رمان یاران حلقه
  94. دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری
  95. دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل مضامین اخلاقی در سیاستنامه و قابوسنامه
  96. دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل موضوعی شعر وحشی بافقی
  97. دانلود پایان نامه ارشد : موضوع‌ها و مضامین شعر مکتب وقوع در تذکره‌ی مخزن الغرائب
  98. دانلود پایان نامه ارشد : مضامین شعری در دیوان سروش اصفهانی
  99. دانلود پایان نامه ارشد : اخلاق عملی در كلیله و دمنه و مرزبان نامه
  100. دانلود پایان نامه ارشد : مقدمه، تصحیح انتقادی و تعلیق نسخه‌ی‌ خطی سوگ نامه‌ی‌ فاجعه‌ی‌ كربلا
  101. دانلود پایان نامه ارشد: تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)
  102. دانلود پایان نامه ارشد : غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی
  103. دانلود پایان نامه ارشد : شعر، ماهیت و کارکرد آن از نگاه شاعران از سده های نخستین تا پایان قرن هفتم
  104. دانلود پایان نامه ارشد: جایگاه دستور زبان فارسی در ویرایش متون
  105. دانلود پایان نامه ارشد : تصویر فرشتگان مقرّب در دیوان مولانا و عطار و متون مقدّس
  106. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی محتوایی اشعار شاعران انقلاب اسلامی
  107. دانلود پایان نامه ارشد: جلوه‌های عرفان در دیوان فیض کاشانی
  108. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی شاخص‌ها و ویژگی‌های غزل انقلاب اسلامی در آثار شاعران معاصر
  109. دانلود پایان نامه ارشد: رجز خوانی در شاهنامه
  110. دانلود پایان نامه ارشد : سعدی از زبان سعدی
  111. دانلود پایان نامه ارشد: ساخت هنری شعرشهریار
  112. دانلود پایان نامه ارشد: سیمای حاتم اصم در آیینه ی ادبیات فا رسی
  113. دانلود پایان نامه ارشد : ‌ بررسی جایگاه صبر و سكوت درآثار سعدی
  114. دانلود پایان نامه ارشد: شایستگی های مدیریتی از منظر حضرت مولی الموحدین و تطبیق آن با مثنوی مولوی
  115. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تأثیراسكندر نامه ی نظامی گنجوی برآیین اسکندری عبدی بیگ شیرازی
  116. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل عناصر داستانی و نگاه اسماعیل فصیح به جنگ
  117. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و نقد ساختار و محتوای غزلواره
  118. دانلود پایان نامه ارشد: شخصیت حضرت علی (ع) در دو منظومه علی نامه و خاوران نامه
  119. دانلود پایان نامه ارشد : سیمای زن در سروده های زنانه ی معاصر
  120. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و نقد استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه
  121. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی صنایع بدیعی در دیوان ازرقی هروی
  122. دانلود پایان نامه ارشد: شعر کودک و دفاع مقدّس
  123. دانلود پایان نامه ارشد : ایمان از دیدگاه مولانا
  124. دانلود پایان نامه ارشد : اسطوره و طبیعت در اشعار منوچهر آتشی
  125. دانلود پایان نامه ارشد: صور خیال در غزلیّات خواجوی کرمانی
  126. دانلود پایان نامه ارشد : نقد و بررسی آثار سه تن از نویسندگان جنگ
  127. دانلود پایان نامه ارشد : آیین، آداب و رسوم خانقاه تا قرن هشتم
  128. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و نقد شیوه های طنز نویسی علامه علی اکبر دهخدا
  129. دانلود  رایگان متن کامل پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل قصه‌های محلی استان کهگیلویه و بویراحمد
  130. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و مقایسه ی شروح مثنوی مولوی بر ابیات بحث بر انگیز دفتر اول
  131. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی نظام احسن از دیدگاه حافظ و خیام
  132. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی دستگاه فعلی درگویش لری سادات رضاتوفیقی
  133. دانلود پایان نامه ارشد : شخصیت پردازی در رمان «همنوایی شبانه‌ی ارکستر چوب‌ها»
  134. دانلود پایان نامه ارشد : مقایسه‌ی محتوایی و ساختاری اشعار حافظ شیرازی و مأذون، شاعر دو زبانه
  135. دانلود پایان نامه ارشد : دیوانه و دیوانگی در ادبیّات فارسی تا پایان قرن هفتم
  136. دانلود پایان نامه ارشد : اسطوره در شعر شاعران ادبیات مقاومت
  137. دانلود پایان نامه ارشد : تجلی فرهنگ عامه در آثار محمود دولت‌آبادی
  138. دانلود پایان نامه ارشد: صور خیال در غزلیّات نظیری نیشابوری
  139. دانلود پایان نامه ارشد: صورخیال در شعر حافظ
  140. دانلود پایان نامه ارشد: طبیعت در شعر قیصر امین پور
  141. دانلود پایان نامه ارشد: غدیریه در شعر فارسی در دوره‌ی بازگشت ادبی (1324-1135)
  142. دانلود پایان نامه ارشد: فهرست موضوعی اشخاص در شاهنامة فردوسی از هفت خان اسفندیار تا پایان پادشاهی قباد
  143. دانلود پایان نامه ارشد: كتاب شناسی دستور زبان فارسی دوره معاصر (كتاب، مقاله، همایش)
  144. دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه محتوایی شعر ژاله قائم مقامی وسیمین بهبهانی
  145. دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه و بررسی محورهای زبان و اندیشه در آثار منیرو روانی پور و بیژن نجدی
  146. دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه ی تطبیقی جایگاه زن در اشعار ژاله قائم مقامی با ژاله اصفهانی
  147. دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه‌ی سبک شناسانه‌ی حبسیّات مسعود سعد سلمان با حبسیّات خاقانی
  148. دانلود پایان نامه ارشد: مقاﯾﺳﮥ دو داستان «کیمیا خاتون» اثر سعیده قدس و «دختر مولانا» از موریل موفروی
  149. دانلود پایان نامه ارشد: مقایسۀ سبك شناسانۀ اشعار حافظ و اشعار محوی
  150. دانلود پایان نامه ارشد: موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه ای
  151. دانلود پایان نامه ارشد: نقد جامعه شناختی داستانهای محمود طیاری
  152. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی ادبی و موسیقایی هفت اثر از آثار موسیقی استاد محمدرضا شجریان، مندرج در کتاب خسرو خوبان
  153. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی احوال و آثار نظامی گنجوی
  154. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی آرمان‌شهر مولانا در مثنوی معنوی
  155. دانلود پایان نامه ارشد: نقد جامعه شناختی در دیوان اشعار سید اشرف الدین گیلانی (نسیم شمال)
  156. دانلود پایان نامه ارشد: نقد ساختارگرایانۀ فیلمنامه های علی حاتمی
  157. دانلود پایان نامه ارشد: نقد و بررسی رمان شوهر آهو خانم
  158. دانلود پایان نامه ارشد: واژه ها، تركیبات، صنایع بدیع، نكته های بلاغی و بعضی نكات دستوری، اشارات قرآنی، تلمیحات و … به 20 قصیده اول دیوان مجیرالدین بیلقانی
  159. دانلود پایان نامه ارشد: کلیله و دمنه
  160. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی انواع ایهام در غزلیّات حافظ
  161. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی ادبیات فولکلوریک و فرهنگ عامه در منطقه بلوچستان
  162. دانلود پایان نامه ارشد : شرح سیصد غزل آغازین حزین لاهیجی
  163. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی اساطیر در خمسه نظامی
  164. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی انواع صورخیال در شعر عاشورایی معاصر
  165. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: آیا می توان رد عرفان هرمسی را در گلشن راز شیخ محمود شبستری یافت
  166. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: آیین حکومت و مملکت داری در آثار سعدی شیرازی
  167. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی پیشینه خاندان رستم در متون ادبی و تاریخی پیش از شاهنامه و در شاهنامه و پس از شاهنامه
  168. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی پیرنگ در داستان های مثنوی معنوی
  169. پایان نامه ارشد رشته فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی
  170. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زنانه در آثار میرزاده عشقی و ایرج میرزا و عارف قزوینی
  171. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: اخلاق در بوستان
  172. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی توصیفی – تحلیلی کتاب های برگزیده و پژوهش های برتر در استان کرمان و پیامد های فرهنگی و ادبی آنها
  173. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی شبه جمله در دستور زبان فارسی و عربی
  174. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی تطبیقی قید در دستور زبان فارسی و عربی
  175. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زندان (بررسی اصطلاحات، اشعار، دیوار نوشته ها و ادبیات شفاهی در محیط داخلی زندان کرمان)
  176. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی ساختار و محتوای انواع نامه در دوران قاجار
  177. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی چگونگی بازنمود مقولات زمان و نمود در زبان اشاره ناشنوایان ایرانی
  178. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی دیدگاه های انتقادی در اشعار قیصر امین پور
  179. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی رمان بوف کور بر اساس نظریه ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن
  180. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی ساختار طنز در آثار نثر ابوالقاسم حالت
  181. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی صنایع بدیعی از دیدگاه زیبایی شناختی در دیوان فیاض لاهیجی
  182. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر
  183. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل زبانشناختی گویش جوشانی
  184. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی هستی شناسی و دلالت های تربیتی آن از دیدگاه غزالی و آکویناس
  185. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی عناصر داستانی گلستان سعدی و مقامات حریری
  186. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی زندگی،شخصیّت وآثار شهیدان اهل قلم
  187. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی روابط اجتماعی در آثار سعدی و تطبیق آن با نهج ­البلاغه
  188. دانلود پایان نامه ارشد : استاد میرجلال­الدّین محدّث اُرمَوی و ادبیّات شیعی و عربی
  189. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی سه تیپ شخصیتی «عاقل»، «نادان» و «دیوانه» در حكایات طنز آمیز مثنویهای عطار
  190. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی كهن ­الگوهای داراب­ نامه طرسوسی
  191. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی عناصر داستانی در رمان شوهر آهوخانم
  192. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: بررسی شخصیت پردازی با تاکید بر شخصیت کانونی در داستان‌های نوجوان دفاع مقدس دهه هفتاد
  193. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی قصه های قرآنی در متون نظم از آغاز تاپایان قرن ششم
  194. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ هفتاد
  195. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی گرایش ادبیات مقاومت و پایداری: بررسی و تحلیل سبک شناسی آثار علیرضا قزوه
  196. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی مناجات در مثنوی های فارسی در قرن هفتم با تکیه بر حدیقه الحقیقه سنایی و آثار عطار و مثنوی مولوی
  197. پایان نامه دکتری زبان و ادبیات فارسی: بررسی و مقایسه­ طرح­ واره­ های تصویری غزلیات سعدی و حافظ
  198. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: بررسی نثر ادبیات دفاع مقدس با محوریت آثار شهید سید مرتضی آوینی
  199. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: پیوند ادبیات با اقتصاد در آثار سعدی
  200. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی واژه های تیره و شفاف در شعر کودک و نوجوان
  201. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تحلیل مضامین اخلاقی در سیاستنامه و قابوسنامه
  202. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: تحلیل قیاسی مفهوم سفر در سیرالعباد إلی المعاد سنایی و هشت کتاب سهراب سپهری
  203. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه درباره خداوند
  204. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تحلیل عنصر شخصیت در رمان یاران حلقه
  205. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی گرایش فرهنگ و زبان های باستانی: پیوند اسطوره و نجوم در ایران باستان
  206. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: تصحیح کتاب مرآت‌الاخلاق و تحقیق درباره آن
  207. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: تحلیل موضوعی شعر وحشی بافقی
  208. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)
  209. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: جلوه‌های عرفان در دیوان فیض کاشانی
  210. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: رجز خوانی در شاهنامه
  211. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: شخصیت حضرت علی (ع) در دو منظومه علی نامه و خاوران نامه
  212. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: صورخیال در شعر حافظ
  213. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: طبیعت در شعر قیصر امین پور
  214. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه ­ای
  215. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ادبیات فارسی با موضوع کلیله و دمنه
  216. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی با موضوع مجیر شاگرد خاقانی
  217. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه محتوایی شعر ژاله قائم مقامی وسیمین بهبهانی
  218. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: مقایسه‌ سبک شناسانه‌ حبسیّات مسعود سعد سلمان با حبسیّات خاقانی
  219. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: مقایسه دو داستان «کیمیا خاتون» اثر سعیده قدس و «دختر مولانا» از موریل موفروی
  220. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: نقد ساختارگرایانه فیلمنامه­ های علی حاتمی
  221. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: نقد و بررسی رمان شوهر آهو خانم
  222. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: فهرست موضوعی اشخاص در شاهنامه فردوسی از هفت خان اسفندیار تا پایان پادشاهی قباد
  223. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: فرهنگ عامه مردم منطقه گنجان
  224. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: كتاب شناسی دستور زبان فارسی دوره معاصر
  225. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه­ تطبیقی جایگاه زن در اشعار ژاله قائم مقامی با ژاله اصفهانی
  226. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه و بررسی محورهای زبان و اندیشه در آثار منیرو روانی پور و بیژن نجدی
  227. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: قهر و لطف در دفتر اول و دوم و سوم مثنوی معنوی مولانا
  228. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: فرهنگ اصطلاحات عرفانی گلشن راز و شرح آن ها بر اساس کشف المحجوب، رساله قشیریّه، مرصادالعباد و کیمیای سعادت
  229. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: مقایسۀ سبك شناسانۀ اشعار حافظ و اشعار محوی
  230. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: صور خیال در غزلیّات نظیری نیشابوری
  231. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: صور خیال در غزلیّات خواجوی کرمانی
  232. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: غدیریه در شعر فارسی در دوره‌ بازگشت ادبی(1324-1135)
  233. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران
  234. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: نقد جامعه شناختی داستان های محمود طیاری
  235. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: نقد جامعه­ شناختی در دیوان اشعار سید اشرف ­الدین گیلانی
  236. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: شعر کودک و دفاع مقدّس
  237. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: واژه ها و تركیبات و صنایع بدیع و نكته های بلاغی و بعضی نكات دستوری، اشارات قرآنی، تلمیحات به 20 قصیده اول دیوان مجیرالدین بیلقانی
  238. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: مقدمه و تصحیح نسخه خطّی دیوان نجیب­ الدین اصفهانی
  239. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: سیمای حاتم اصم در آیینه ادبیات فارسی
  240. پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: تصویرهای شاعرانه سیمین بهبهانی و شفیعی کدکنی از منظـر نقد زن مدار
  241. پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: جایگاه دستور زبان فارسی در ویرایش متون
  242. پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: ساخت هنری شعر شهریار
  243. پایان نامه دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی: سنت تصحیح متن در ایران پس از اسلام
  244. پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: شایستگی های مدیریتی از منظر حضرت مولی الموحدین و تطبیق آن با مثنوی مولوی
  245. دانلود پایان نامه ارشد : كاركرد فعل در مرزبان­نامه
  246. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی آرایه ­های ادبی در متون و اشعار مانوی
  247. دانلود پایان نامه ارشد : کارنامه‌ی داستان‌نویسی استان فارس
  248. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی متن پهلوی ماتیكان گجستك ابالیش
  249. دانلود پایان نامه ارشد : شگردهای تمرکززدایی در قصه‌های ایرانی
  250. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی استعاره ، نماد و اسطوره در غزلیات شیخ فخرالدین عراقی
  251. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی رابطه‌ی بینامتنیت، تمرکززدایی و توانمندسازی در آثار داستانی‌تصویری احمدرضا احمدی، محمدرضا شمس، آنتونی براون و موریس سنداک
  252. دانلود پایان نامه ارشد : استراتژی‌های رد کردن در زبان فارسی در جامعه زبانی شیراز
  253. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی محتوایی قصه‌های کتاب «فرهنگ افسانه­ های مردم ایران
  254. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مقایسه ای تجلی مفهوم پالایش در اساطیر ایرانی، سامی، یونانی، هندی
  255. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی غزل‌های سعدی شیرازی و غزل‌های كمال خجندی
  256. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تأثیر قدرت و جنسیت بر گزینش راهبردهای معذرت­خواهی در زبان فارسی
  257. پایان نامه ارشد : بررسی سطح اهانت آمیزی واژه های زبان فارسی
  258. دانلود پایان نامه ارشد : مبنا و لوازم فلسفی آثار حاضرآماده مارسل دوشان
  259. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تفاوت مغالطه، نقد و پارادکس
  260. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی حرف و حروف اضافه و ربط از نظر دستور نویسان و زبان شناسان
  261. دانلود پایان نامه ارشد : جایگاه آتش در سبک خراسانی
  262. دانلود پایان نامه ارشد : خورشید یشت و ماه یشت
  263. دانلود پایان نامه ارشد : سبک شناسی داستان «بیوتن» رضا امیرخانی
  264. دانلود پایان نامه ارشد : نقد و بررسی رمان کافه پیانو از فرهاد جعفری
  265. دانلود پایان نامه ارشد : حـضـور فـردوسـی در شـاهـنامـه
  266. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی دیدگاه ملاصدرا و جان هیک
  267. دانلود پایان نامه ارشد : جایگاه زن در رمانِ شمس و طغرا از محمّدباقرخسروی
  268. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ارتقا و انجماد فاعل در زبان فارسی
  269. دانلود پایان نامه ارشد : مقایسۀحروف اضافه در زبان فارسی و زبان عربی
  270. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات در ابن سینا
  271. دانلود پایان نامه ارشد : پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته فرهنگ و زبانهای باستانی
  272. پایان نامه : عنوان: فرهنگ اصطلاحات عرفانی گلشن راز و شرح آن ها بر اساس کشف المحجوب، رساله ی قشیریّه، مرصادالعباد و کیمیای سعادت
  273. پایان نامه ارشد:رابطه بین درک شنیداری و به­ کارگیری راهبردهای فراشناختی، شناختی و اجتماعی- عاطفی بر اساس عملکرد فارسی­ آموزان غیرایرانی
  274. دانلود پایان نامه ارشد : فرهنگ عامه مردم منطقه گنجان
  275. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی متن پهلوی ماه فروردین، روز خرداد
  276. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل سبک­ شناسی آثار علیرضا قزوه
  277. دانلود پایان نامه ارشد : زبان های دگر در تأملات هستی‌شناسانه
  278. دانلود پایان نامه ارشد : نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران
  279. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی محتوای موضوعی داستان‌های کوتاه زنان ایرانی دهه‌ی هفتاد
  280. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی
  281. دانلود پایان نامه ارشد: بررسی ارجاع­ گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ
  282. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل دیوان ملاپریشان در مقایسه با اندیشه های عرفانی مولانا
  283. دانلود پایان نامه ارشد : تصحیح کتاب مرآت‌الاخلاق و تحقیق دربارۀ آن
  284. پایان نامه ارشد: تصویر های شاعرانه سیمین بهبهانی و شفیعی کدکنی از منظـر نقد زن مدار
  285. دانلود پایان نامه ارشد : کاهش و افزایش در ترجمه های منظوم، منثور، و مشروح قرآن کریم
  286. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ساختاری عاشقانه‌های شاهنامه
  287. دانلود پایان نامه ارشد : حماسه و اسطوره در شعر مهدی اخوان ثالث و منوچهر آتشی
  288. دانلود پایان نامه ارشد: تأثیر استعاره در آموزش خلاقانه
  289. دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل زبانی سرود انگد روشنان مانوی
  290. دانلود پایان نامه ارشد : تحقیق و بررسی در آثار داستانی رسول پرویزی
  291. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی چگونگی بازنمود مقولات زمان و نمود در زبان اشارة ناشنوایان ایرانی
  292. پایان نامه : بلاغت در اشعار حافظ(غزل 101تا200)
  293. دانلود پایان نامه ارشد: شناخت جایگاه زن در شاهنامه و خمسه نظامی
  294. دانلود پایان نامه ارشد: مقدمه و تصحیح نسخة خطّی دیوان نجیب­الدین اصفهانی
  295. دانلود پایان نامه : «آتش در آثار منظوم سنایی»
  296. دانلود پایان نامه ارشد : آداب و رسوم مردم ایرانشهر
  297. دانلود پایان نامه : ادبیات و فرهنگ عامه در دیوان صیدی تهرانی
  298. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی دیدگاه­های انتقادی در اشعار قیصر امین­پور
  299. دانلود پایان نامه : اعتراض در شعر فروغ
  300. دانلود پایان نامه : آموزه های اخلاقی در شاهنامه
  301. دانلود پایان نامه ارشد : اهمّیّت بازتاب قَداسَت فال و استخاره درادبیّات منظوم
  302. دانلود پایان نامه : بازتاب اندیشه تأویلی در آثار ناصرخسرو قبادیانی
  303. پایان نامه : بازتاب مسائل کودکی دراشعارپروین اعتصامی، فروغ فرخزاد و احمدرضا احمدی
  304. پایان نامه : بررسی پوچی هم از نظر ساختار و هم مضمون در دو نمایشنامه ی «کالیگولا» ی آلبرکامو و «قطار» توفیق الحکیم : بررسی پوچی هم از نظر ساختار و هم مضمون در دو نمایشنامه ی «کالیگولا» ی آلبرکامو و «قطار» توفیق الحکیم
  305. دانلود پایان نامه : بررسی تشبیه در پانصد غزل آغازین دیوان وصال شیرازی
  306. پایان نامه : بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسۀ نظامی گنجوی
  307. پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه
  308. پایان نامه : بررسی تطبیقی داستان‌های كلیله و دمنه و مرزبان نامه در آثار مهدی آذریزدی
  309. دانلود پایان نامه : بررسی تطبیقی مدل تأویلی غزلیات دیوان حافظ از آیات قرآن مجید با هرمنوتیك شلایرماخر
  310. پایان نامه : بررسی تطبیقی مدل تأویلی مثنوی مولوی از آیات قرآن کریم با مدل هرمنوتیکی شلایرماخر
  311. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی جلوه های متنوع عرفانی در آثار امیرحسن دهلوی و بازتاب آن در آثارش و تداوم سنتِ شعرا و نویسندگان صوفی مسلک
  312. پایان نامه ارشد : فراز و فرود های جایگاه عاشق و معشوق در هر دوره، تغییر ماهیّت معشوق به زمینی یا آسمانی وتغییر دیدگاه شعرای معاصر در عشق ورزی
  313. دانلود پایان نامه ارشد : باورهای عامیانه درقابوسنامه
  314. پایان نامه : بررسی ابزار آلات و اصطلاحات موسیقی در دیوان خاقانی
  315. دانلود پایان نامه : بررسی آرای تربیتی سیاست نامه ی خواجه نظام الملک توسی
  316. پایان نامه ارشد : بررسی امثال و حکم در بوستان و گلستان سعدی
  317. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی اندیشه­های کلامی در دیوان جامی
  318. پایان نامه ارشد : بررسی انسجام واژگانی در شاهنامه فردوسی
  319. پایان نامه : بررسی بازتاب توکّل و رضا در متون نثر عرفانی قرن چهار تا هشت هجری
  320. دانلود پایان نامه: عنوان: بررسی بافت اجتماعی-تاریخی پیدایش پاورقی
  321. دانلود پایان نامه : بررسی حضور جانداران غیر انسان در شاهنامه فردوسی
  322. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی رابطه ی مدل فکری و زبانی شعر فروغ فرخزاد
  323. پایان نامه : بررسی زبان شناختی اسم مرکب فعلی در زبان فارسی و انگلیسی
  324. پایان نامه : بررسی زبان شناختی لهجه رفسنجان
  325. پایان نامه : بررسی ساخت صرفی واژه­های علوم نظامی مصّوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  326. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی سبك شناسی شعر منوچهر آتشی
  327. پایان نامه : بررسی سبک­شناختی اشعار سه تن از شاعران شرق گیلان (بیژن نجدی، محمّد حسین مهدوی(م.مؤیّد)، فرامرز محمّدی پور)
  328. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید
  329. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه
  330. دانلود پایان نامه : بررسی سروده های محلی روستای زیارت سید سلطان محمد(ع)
  331. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی جلوه‌های اعتدال و میانه‌روی در گلستان سعدی و روضه‌ی خُلد مجد خوافی
  332. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی حضور جانداران غیر انسان در شاهنامه فردوسی
  333. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی زبان شناختی لهجه رفسنجان
  334. دانلود پایان نامه : بررسی ساخت صرفی واژه­های علوم نظامی مصّوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  335. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی صناعات بدیعی در مثنوی های خواجوی کرمانی
  336. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی صور خیال ( صور بلاغی ) در دیوان اشعار وصال شیرازی
  337. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی عناصر حماسی در قصاید سبک خراسانی
  338. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی عناصر طبیعت در خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نظامی گنجوی
  339. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی عناصر قصه در مثنوی «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی
  340. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی فرهنگ عامه منطقه دشتاب
  341. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی فرهنگ عامه در دیوان مسعود سعد سلمان
  342. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی فرهنگ و ادبیات عامه شهر زرند
  343. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مقابله ای خطاهای دستوری زبان انگلیسی وعربی دانش آموزان مقطع متوسطه درشهرستان شهریار
  344. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مکروحیله درسمک عیار
  345. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل سبک شناسی آثار علیرضا قزوه
  346. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای کهن قرآن به زبان فارسی
  347. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی کارنامه‌ی علمی- ادبی دکتر کاووس حسن لی
  348. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی گونه ی روایی خاطره –داستان در دو اثر: «خاطره های پراکنده» و «دو دنیا» از گلی ترقی
  349. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی گویش انارکی از نظر صرف تصریفی
  350. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی محتوایی و بلاغی گرشاسب نامه اسدی طوسی
  351. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مشکلات ترجمه در اشعار معلقات و صعالیک
  352. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مفهوم حیا در اشعار مولوی
  353. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و تحلیل موسیقی شعر درغزلیات خواجوی کرمانی
  354. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و مقابله قانون کارمادر مثنوی معنوی مولانابا حدیقة الحقیقه ی سنایی
  355. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی واژه عشق و وابسته های آن در دیوان صائب تبریزی
  356. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی وتحلیل اجتماعی سفرنامه ناصر خسرو
  357. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ویژگی های شعری منوچهر آتشی
  358. دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ویژگیهای پهلوانان برای ورود به مباحث مورد نظر
  359. دانلود پایان نامه ارشد : بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت
  360. دانلود پایان نامه ارشد : نقد روان کاوانه، مسائل مختلف روان شناسی در متون ادبی
  361. دانلود پایان نامه ارشد : تاثیر دین زرتشتی بر دیدگاه شاهنامه در باره جهان پس از مرگ
  362. دنلود پایان نامه ارشد : تاثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال الدین محمد بن عبدالرزاق
  363. دانلود پایان نامه ارشد : تاثیر لغات بیگانه درادبیات داستانی دوره معاصر
  364. دانلود پایان نامه ارشد : تاثیر لغات بیگانه درمتون نظم دوره معاصر
  365. دانلود پایان نامه ارشد : تجّلی جلوه ها و نمادهای طبیعت در شعر نیمایی
  366. دانلود پایان نامه ارشد : تجلّی داستان های پیامبران در قصاید سنایی
  367. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل اوزان عروضی مکتب وقوع (فغانی شیرازی، هلالی جغتائی، محتشم کاشانی، وحشی بافقی)
  368. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل تطبیقی نمایشنامه فاوست اثر گوته و داستان شیخ صنعان به روایت عطار
  369. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل کارکرد واژگان در غزل پست مدرن دهه ی هشتاد
  370. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین
  371. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل و بررسی انواع شخصیّت و شیوه های شخصیّت پردازی در مجموعه ی داستانی چراغ آخر
  372. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل و بررسی عناصر رمز گونه و فوق طبیعی در دو اثر شاهنامه فردوسی و هفت پیکر نظامی و تاثیر آنها بر زندگی مردم
  373. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل و بررسی واژه ی «خاموش»در دیوان مولانا
  374. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل و تطبیق دویست مثل عربی با مثلها و حکمتهای رایج در ز بان فارسی
  375. دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل و مقاسیه ی ساختاری غزلیات سعدی و انوری
  376. دانلود پایان نامه ارشد : ترجمه‌ وشرح ‌قصیده‌ی «المقصورة العَلیَّة فِی السّیرةِ العَلویَّة»
  377. دانلود پایان نامه ارشد : تشبیه در شرفنامه نظامی گنجوی
  378. دانلود پایان نامه ارشد : تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)
  379. دانلود پایان نامه ارشد : تفکر مذهبی در شعر کودکان گروه های سنی الف و ب در دهه ی هشتاد
  380. دانلود پایان نامه ارشد : تقابل آب وآتش ونور وظلمت در اشعار معاصر با تکیه بر«نیما یوشیج،سهراب سپهری،فروغ فرخزادو احمد شاملو»
  381. دانلود پایان نامه ارشد : توصیف فصول درقصایدِ شاعران شاخص ِسبک خراسانی
  382. دانلود پایان نامه ارشد : جامعه شناسی شخصیت زن در آثار سیمین دانشور ( سووشون و جزیره سرگردانی )
  383. دانلود پایان نامه ارشد : جایگاه تشیع در آثار چهار شاعر معاصر (سهراب سپهری،شهریار،محمدرضاشفیعی کدکنی، قیصرامین پور)
  384. دانلود پایان نامه ارشد : جلوه های ادب تعلیمی در شعر سنائی غزنوی
  385. دانلود پایان نامه ارشد : حرکت و پویایی در غزلیّات شمس تبریزی
  386. دانلود پایان نامه ارشد : اصطلاحات نجومی در شعر ظهیر الدین فاریابی
  387. دانلود پایان نامه ارشد : دلایل جاودانگی راستی و درستی در مثنوی (دفتر 1، 2 و 3) مطابق نسخه تصحیح نیکلسون
  388. دانلود پایان نامه ارشد : دو اثر از نظر موارد ذکر شده(زبان،بیان،محتوا،ساختارهای فکری،زیباشناسی،آوایی،لغوی،نحوی)بررسی و برتری های هرکدام بویژه از شاهنامه
  389. دانلود پایان نامه ارشد : ریخت شناسی شخصیت در بهمن نامه
  390. دانلود پایان نامه ارشد : زبان اثیرالدین اخسیکتی در شعر زبانی دشوار و مشحون از لغات و اصطلاحات علمی و فنّی و نیز واژههای عربی
  391. پایان نامه بررسی رویکردهای سیاسی اشعار محمد الفیتوری
  392. پایان نامه دکتری ادبیات فارسی درباره مطالعه تطبیقی فارسی و عربی : دانشگاه اصفهان
  393. دانلود پایان نامه ارشد:بازتاب عاشورا در شعر شاعران عصر صفویه
  394. دانلود پایان نامه ارشد:بررسی و تحلیل اشعار تعلیمی در مخزن الاسرار و اسکندرنامه ی نظامی
  395. دانلود پایان نامه ارشد:رئالیسم جادویی در “عزاداران بیل”
  396. دانلود پایان نامه ارشد:نوستالژی(غم غربت) در اشعار پروین اعتصامی
  397. دانلود پایان نامه ارشد:گردآوری وتصحیح آثار و اشعار نقی خان آزاد(دبیرایل کلهر)
  398. دانلود پایان نامه ارشد:بررسی آرایه‏ های بدیعی در اشعار استاد یدالله بهزاد
  399. دانلود پایان نامه ارشد:سیمای انسان در شعر سهراب سپهری
  400. پایان نامه ارشد:تغذیه و آداب آن در آثار منظوم و منثور فارسی از آغاز تا قرن دهم هجری
  401. پایان نامه ارشد : تحلیل خطای نوشتاری فارسی آموزان چینی زبان

مقاله ISIبا ترجمه فارسی:تدریس و معلم آموزش و پرورش

متن کامل مقاله ISI با ترجمه فارسی

عنوان فارسی :تدریس و معلم آموزش و پرورش

Continue reading “مقاله ISIبا ترجمه فارسی:تدریس و معلم آموزش و پرورش”

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی ویژگی­ های زبان شناختی پیامک­ های زبان فارسی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :زبان شناسی همگانی

عنوان : بررسی ویژگی­ های زبان شناختی پیامک­ های زبان فارسی

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد:بررسی ویژگی­ های زبان شناختی پیامک­ های زبان فارسی”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی طلسم و افسون در زندگی و باورهای آدمی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : هنر

عنوان : بررسی طلسم و افسون در زندگی و باورهای آدمی

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی طلسم و افسون در زندگی و باورهای آدمی”

دانلود پایان نامه ارشد :تحلیل گفتمان انتقادی در فیلم “یه حبه قند”

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :زبان انگلیسی

گرایش : زبان شناسی همگانی

عنوان : تحلیل گفتمان انتقادی در فیلم “یه حبه قند”   

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد :تحلیل گفتمان انتقادی در فیلم “یه حبه قند””

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مفهوم نماد گاو نر در صنایع دستی ایران در دوران هخامنشی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :  هنر – صنایع دستی

گرایش :پژوهش 

عنوان : بررسی مفهوم نماد گاو نر در صنایع دستی ایران در دوران هخامنشی

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مفهوم نماد گاو نر در صنایع دستی ایران در دوران هخامنشی”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی گویش انارکی از نظر صرف تصریفی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : ادبیات و زبان فارسی

عنوان : بررسی گویش انارکی از نظر صرف تصریفی

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی گویش انارکی از نظر صرف تصریفی”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مقابله ای خطاهای دستوری زبان انگلیسی وعربی دانش آموزان مقطع متوسطه درشهرستان شهریار

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : ادبیات و زبان فارسی

عنوان : بررسی مقابله ای خطاهای دستوری زبان انگلیسی وعربی دانش آموزان مقطع متوسطه درشهرستان شهریار

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مقابله ای خطاهای دستوری زبان انگلیسی وعربی دانش آموزان مقطع متوسطه درشهرستان شهریار”

دانلود پایان نامه ارشد: عواملی که در زبان فارسی موجب خنده دارشدن جُک ها می شوند

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد

عنوان : عواملی که در زبان فارسی موجب خنده دارشدن  جُک ها می شوند 

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد: عواملی که در زبان فارسی موجب خنده دارشدن جُک ها می شوند”

پایان نامه ارشد: بررسی اساطیری ایزدان آتش در دین‌های هندوایرانی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : زبانشناسی

عنوان : بررسی اساطیری ایزدان آتش در دین‌های هندوایرانی 

Continue reading “پایان نامه ارشد: بررسی اساطیری ایزدان آتش در دین‌های هندوایرانی”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان :بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن”

پایان نامه ارشد: بررسی رابطه متقابل جهان نگری محمود دولت آبادی و متن داستان «جای خالی سلوچ»

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی

عنوان : بررسی رابطه متقابل جهان نگری محمود دولت آبادی و متن داستان «جای خالی سلوچ»

Continue reading “پایان نامه ارشد: بررسی رابطه متقابل جهان نگری محمود دولت آبادی و متن داستان «جای خالی سلوچ»”

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی ارجاع­ گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبانشناسی همگانی

 

عنوان : بررسی ارجاع­ گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ

 

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد: بررسی ارجاع­ گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبانشناسی

گرایش : آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان

عنوان : بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی”

دانلود پایان نامه : بررسی زبان شناختی ٬ تاریخی و فرهنگی الگوهای غذایی در ایران باستان

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فرهنگ و زبان های باستان

عنوان : بررسی زبان شناختی ٬ تاریخی و فرهنگی الگوهای غذایی در ایران باستان

Continue reading “دانلود پایان نامه : بررسی زبان شناختی ٬ تاریخی و فرهنگی الگوهای غذایی در ایران باستان”

پایان نامه : بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان : بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن

Continue reading “پایان نامه : بررسی دلالی و معنایی سوره الواقعه و الرحمن”

پایان نامه ارشد رشته فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

گرایش : فرهنگ و زبان های باستانی

عنوان : بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی

Continue reading “پایان نامه ارشد رشته فرهنگ و زبان های باستانی: بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی”

پایان نامه ارشد رشته نرم افزار کامپیوتر: مدلی کارا برای ساخت پیکره متنی موازی از روی پیکره متنی تطبیقی

دانلود متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته کامپیوتر

Continue reading “پایان نامه ارشد رشته نرم افزار کامپیوتر: مدلی کارا برای ساخت پیکره متنی موازی از روی پیکره متنی تطبیقی”

پایان نامه­ ارشد زبانشناسی، گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان: بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره­ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه­ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

Continue reading “پایان نامه­ ارشد زبانشناسی، گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان: بررسی ساختار واجی و تحلیل معنایی بیست سوره­ی پایانی قرآن کریم، در قالب نظریه­ی سیستمی‌_ نقشی هلیدی”