پایان نامه تاثیر عدم اجماع پارادایمی در برنامه توسعه بر توسعه اجتماعی

 دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته  علوم اجتماعی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد گرمسار

دانشکده علوم انسانی ، گروه علوم اجتماعی

پایان نامه برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد (MA)

رشته جامعه شناسی

عنوان

بررسی تاثیر عدم اجماع پارادایمی در برنامه های توسعه بر توسعه اجتماعی در ایران

(مورد پژوهی برنامه های سوم و چهارم جمهوری اسلامی ایران)

زمستان 1391

 

 

   

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                              صفحه

چکیده ……………………………………………………………………………………………………………………………….         1

فصل اول ( کلیات) ……………………………………………………………………………………………………………….        2

مقدمه  ……………………………………………………………………………………………………………………………….         3

بیان مساله……………………………………………………………………………………………………………………………          5

ضرورت و اهمیت تحقیق ……………………………………………………………………………………………………..          7

اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………           11

سوالات  تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..           12

کلیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….            14

فصل دوم:مروری بر ادبیات و چارچوب نظری  ………………………………………………………………………..            15

مقدمه  …………………………………………………………………………………………………………………………….            16

پیشینه تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………            17

مروری بر نظریات …………………………………………………………………………………………………………….            20

پیشگامان  نظریات  توسعه …………………………………………………………………………………………………..           20

آگوست کنت …………………………………………………………………………………………………………………            20

کارل مارکس ………………………………………………………………………………………………………………….            21

امیل دورکیم ……………………………………………………………………………………………………………………            22

ماکس وبر ………………………………………………………………………………………………………………………..          22

مکتب نوسازی …………………………………………………………………………………………………………………           23

دیوید مک کله کند ………………………………………………………………………………………………………….            25

اسملسر …………………………………………………………………………………………………………………………..            26

هوزلیتز …………………………………………………………………………………………………………………………..            27

راجرز……………………………………………………………………………………………………………………………….         27

دانیل لرنر ………………………………………………………………………………………………………………………..           27

ویلبرت مور ……………………………………………………………………………………………………………………..           28

روستو………………………………………………………………………………………………………………………………          28

کلمن……………………………………………………………………………………………………………………………….          30

اینکلس……………………………………………………………………………………………………………………………          31

هانگینتون…………………………………………………………………………………………………………………………           33

قضایای مفهومی ………………………………………………………………………………………………………………..          33

مکتب وابستگی…………………………………………………………………………………………………………………          35

اکلا ………………………………………………………………………………………………………………………………..          38

پل باران ……………………………………………………………………………………………………………………………         38

فرانک……………………………………………………………………………………………………………………………..          38

مشخصات و ویژگی های کلی نظریه وابستگی…………………………………………………………………………          39

قضایای مفهومی ……………………………………………………………………………………………………………….          40

نظام جهانی………………………………………………………………………………………………………………………          42

جهانی شدن……………………………………………………………………………………………………………………..          42

ساختار نظام جهانی……………………………………………………………………………………………………………           44

قضایای نظری …………………………………………………………………………………………………………………..           45

چارچوب نظری…………………………………………………………………………………………………………………          47

پیش فرض های مفهومی……………………………………………………………………………………………………..          55

تعریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………………..          57

سایر مفاهیم ……………………………………………………………………………………………………………………..          65

فصل سوم:روش شناسی ……………………………………………………………………………………………………..          62

فصل چهارم:مورد پژوهی برنامه های توسعه پنج ساله ایران …………………………………………………………        70

مقدمه   …………………………………………………………………………………………………………………………….        71

مروری بر برنامه های توسعه در ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی ……………………………………………….        72

توسعه اجتماعی در برنامه سوم و چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران ………………………          77

گفتار اول : برنامه پنج ساله سوم توسعه جمهوری اسلامی ………………………………………………………..          78

ماهیت  و مختصات برنامه ………………………………………………………………………………………………….          80

ویژگی ها… ……………………………………………………………………………………………………………………          82

گفتار دوم:برنامه پنج ساله چهارم توسعه جمهوری اسلامی ……………………………………………………….          85

ماهیت  و مختصات برنامه …………………………………………………………………………………………………           87

ویژگی ها ……………………………………………………………………………………………………………………..           88

میزان تطابق  برنامه سوم و چهارم توسعه جمهوری اسلامی با پارادایم های توسعه………………………….          89

مکتب نوسازی…………………………………………………………………………………………………………………          91

مکتب وابستگی………………………………………………………………………………………………………………..          95

مکتب نظام جهانی ……………………………………………………………………………………………………………          105

یافته های تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..          114

بررسی عدم اجماع بین برنامه های توسعه و طراحان برنامه………………………………………………………..          114

میزان پیگیری برنامه ها قبلی در هر برنامه ……………………………………………………………………………..          115

میزان هم راستایی برنامه های سوم و چهارم با هم …………………………………………………………………           116

فصل پنجم (نتیجه گیری) …………………………………………………………………………………………………         120

محدودیت ها…………………………………………………………………………………………………………………          125

پیشنهادات ……………………………………………………………………………………………………………………          125

فهرست مطالب ……………………………………………………………………………………………………………..          129

 

 

فهرست جداول

جدول 1-2  کلیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………….          13

جدول 1-2 مراحل سه گانه کانت………………………………………………………………………………………          21

جدول 2-2 ویژگی جوامع از نظر دورکیم……………………………………………………………………………          22

جدول 2-3 گونه شناسی نوسازی ………………………………………………………………………………………          49

جدول 2-4 مفاهیم مکاتب توسعه ……………………………………………………………………………………..          56

جدول 3-1 روش های تحقیق ………………………………………………………………………………………….          69

جدول 4-1 شاخص های اقتصادی کشور در برنامه سوم توسعه ……………………………………………….         100

جدول 4-2 مقایسه عملکرد بودجه عمومی بر نامه سوم توسعه ………………………………………………..          101

جدول 4-3 شاخص های اقتصادی کشور در برنامه چهارم توسعه…………………………………………….          103

جدول 4-4 مقایسه عملکرد بودجه عمومی بر نامه چهارم توسعه……………………………………………..          104

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودار

نمودار 2-1 مدل مکتب نوسازی…………………………………………………………………………………………          34

نمودار 2-2 مدل مکتب وابستگی………………………………………………………………………………………..          41

نمودار 2-3 مدل مکتب نظام جهانی…………………………………………………………………………………….          46

نمودار 2-4 مدل نظری راجرز…………………………………………………………………………………………….          47

نمودار 2-5 مدل نظری دانیل لرنر……………………………………………………………………………………….           50

نمودار 2-6 مدل نظری پل باران…………………………………………………………………………………………           51

نمودار 2-7 مدل نظری فرانک …………………………………………………………………………………………..           53

نمودار 2-8 مدل نظری والرشتاین ……………………………………………………………………………………….          54

نمودار 2-9 مدل نظری نظام جهانی……………………………………………………………………………………..          55

نمودار 4-1 مدل نظری پارادایم های توسعه در برنامه سوم و چهارم توسعه …………………………………          118

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

بیش از نیم قرن از تدوین برنامه های توسعه برای کشور ایران می گذرد. با گسترش مدرنیزاسیون در جهان، در انتهای دوره قاجاریه و ابتدا دوره پهلوی نوسازی و توسعه رنگ و بومی جدی به خود گرفت و از آن زمان تحول و مدرن شدن دغدغه روشنفکران آن روز گردید.

اولین برنامه رسمی توسعه ایران توسط رضا شاه پهلوی به اجرا درآمد و قبل از انقلاب شش برنامه عمرانی و بعد از انقلاب اسلامی نیز تا کنون پنج برنامه توسعه تصویب و به اجرا در آمده است.

بعد از اتمام جنگ های جهانی، به قدرت رسیدن آمریکا و پیشرفت فنون و علوم در کشورهای اروپایی، کشورهای جهان سوم همواره مورد توجه اندیشمندان اروپایی قرار گرفته و به فراخور حال کشورها و در هر دوره ای از زمان، مکتبی از مکاتب توسعه ظهور نمود. مکاتبی که هدفشان نو نمودن کشورها به سبک و سیاق غربی شدن بود و اینک مکتب نظام جهانی است که مسلط بر کشورها شده است.

ایران به عنوان اولین کشور آسیایی برنامه توسعه را تدوین کرد. اما در طول قریب به شصت سال گذشته، هنوز این کشور نتوانسته است در سکوی توسعه یافتگی قرار بگرید و برچسب کشور در حال توسعه همچنان بر پیشانی آن است.

در این تحقیق بر آمدیم تا بدانیم، چه میزان برنامه های توسعه به اجرا در آمده توانسته ایران را در مسیر توسعه یافتگی قرار دهد. تطبیق سه پارادایم نوسازی،‌ وابستگی و نظام جهانی بر بدنه متن برنامه سوم و چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران از اهداف مان است تا با بررسی آن میزان همنوایی برنامه ها با یکدیگر و اجماع پارادایمی در برنامه ها و میان برنامه ریزان را مطالعه و بسنجیم.

امید است تحقیق پیش رو بتواند راهگشایی بخش کوچکی از راه عمیق و پر از فراز و نشیب توسعه یافتگی درایران باشد.

  • مقدمه:

بیش از نیم قرن است که توجه دولت ها به سمت برنامه های توسعه جلب شده و به فراخور توان دولتها برنامه‌های توسعه در آنها به اجرا در آمده است. اما با توجه به تفاوتهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی که در کشورها وجود دارد، تمامی جوامع از مواهب توسعه به یک میزان برخوردار نبودند و از این منظر کشورها به ”توسعه یافته” و “ کم توسعه یافته” تقسیم شدند.

بعد از پبروزی انقلاب اسلامی ایران و اتمام جنگ تحمیلی دولتهای وقت برنامه های توسعه اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی را طی مدت زمان چهارساله طراحی نموده و به اجرا در آمده است.تا کنون پنج برنامه توسعه در ایران تدوین و به اجرا در آمده است، اما با توجه به نتایج حاصله از برنامه های به اجرا در آمده،  جامعه ایرانی هنوز نیاز به رویکری نو در این زمینه دارد و نیاز است بازنگری در برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت برنامه های توسعه داشته باشیم.

ایران نیز همگام با سایر کشورهای غربی به تدوین برنامه های عمرانی در دوره پهلوی پرداخته و در مسیر توسعه قرار گرفت، اما با مقایسه ایران و سایر کشورها همچون ژاپن که همزمان با ایران برنامه های توسعه را تدوین و اجرا کرده اند، مشخص است که کشورهای همسایه و آسیایی شرقی به مراتب در درجه بالاتری از توسعه یافتگی قرار دارند .

لذا با توجه به این نگرش و ضرورت های موجود، کاستی ها و مشکلات نیاز است تا محققان و صاحب نظران با نگاهی نو به بازنگری برنامه های توسعه پرداخته و الگویی را مد نظر قرار دهند که بتوان به شاخص های توسعه نایل آییم.

بر همین اساس است که سیف الهی در کتاب خود می نویسد:

نظام اقتصادی- اجتماعی ایران برای رهایی از وابستگی و روابط ناعادلانه اقتصادی-  اجتماعی و پیامدهای ناشی از آن نیازمند برنامه اقتصادی- اجتماعی است که از درون فرهنگ خود و از متن اسلام گرفته شده باشد تا از این طریق از نظریه های اقتصادی و برنامه های مدون کشورهای خارجی بی نیاز شویم (سیف الهی-25:1390).

برای ترسیم برنامه های توسعه  اجتماعی – اقتصادی می بایست ساختارهای اقتصادی و اجتماعی و اقلیمی و فرهنگ ایران شناخته شود و با توجه بخش های کشور برنامه تدوین و از تمرگزگرایی و ارائه برنامه ها از مرکز برای شهرهای دیگر پرهیز شود.به عقیده تمامی کارشناسان و محققان برای داشتن جامعه ای که بتواند به سوی پیشرفت گام بردارد، داشتن برنامه ریزی مناسب و کامل امری ضروری است.

در دوره قاجاریه و با گسترش نوسازی در کشورهای اروپایی، ‌نوسازی نیز در ایران شکل گرفت. در دوران رضا شاه سرمایه گذاری انگلستان در صنعت نفت مرحله جدیدی در نوسازی اقتصاد را برای ایران پدید آورد و اجرای برنامه های عمرانی قبل از انقلاب 1357 زمینه ای برای گام برداشتن سریعتر بسوی نوسازی در کشور را موجب شد.

مدرنیزاسیون و توسعه از اولویت های برنامه های قبل از انقلاب اسلامی بوده است اما بعد از پیروزی انقلاب،‌ مخصوصا در سالهای اخیر بیشتر توجهات بر روی اجرای برنامه های ایرانی- اسلامی بوده است. اما با نگاه اجمالی بر الگوهای توسعه در جوامع می توان گفت،‌ اکثر کشورها از استراتژی مشخصی برای توسعه استفاده نکرده و منطبق با چهارچوب پارادایم های توسعه گام برنداشته اند.

با توجه به پارادایم های توسعه، وابستگی- نوسازی – نظام جهانی که سالهاست سایه بر برنامه های توسعه کشورها انداخته اند و با در نظر گرفتن اینکه ایران اولین کشور آسیایی می باشد که در سال 1326 اقدام به برنامه‌ریزی اقتصادی مدون نمود و تا پیروزی انقلاب در سال 1357 پنج برنامه عمرانی به اجرا در آمد و  پنج برنامه توسعه در دوران بعد از انقلاب  تدوین و اجرا گردیده، مشخص است که تئوریهای توسعه یافتگی هنوز نتوانسته اند در جایگاه مطلوبی در ایران قرار گیرد.

بیش از نیم قرن تجربه برنامه ریزی توسعه در ایران و طراحی برنامه ها در سالهای قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی زمینه انجام ارزیابی های واقع بینانه و عملی از نظام برنامه ریزی توسعه درایران را فراهم نموده است (غلامی نتاج- 1388) و نیاز است تا این سنجش توسط پژوهشگران در زمینه های گوناگون صورت پذیرد.

جامعه ایران مانند هرجامعه انسانی دیگری، از ترکیب پنج عنصر بنیادین و ساختاری تشکیل شده است،

  • محیط جغرافیایی- اقلیمی
  • گروه های قومی و جمعیتی
  • شیوه های معیشی و تولیدی
  • فرهنگ
  • مدیریت سیاسی ویژه ( سیف الهی 1374 ص 43)

این عوامل و عناصر با تاثیر پذیرفتن از عوامل خارجی، پایه گذار نوعی از نظام اقتصادی- اجتماعی است که امروزه ما وارث آن هستیم و توسعه اجتماعی و اقتصادی ایران بر اثر ترکیب خاص عوامل  و عناصر تشکیل دهنده جامعه ایرانی، از یک حرکت ناموزون و ناهماهنگ برخوردار بوده است (همان-46).

حال با توجه به تعاریفی که صورت پذیرفت، در این تحقیق به دنبال آن هستیم تا اجماع پارادایم های توسعه در برنامه ها را رصد کرده و میزان تاثیر آن بر روی توسعه یافتگی ایران را بسنجیم.

1-2- بیان مساله:

در دوره بعد از انقلاب اسلامی، همچون دوره های تاریخ معاصر ایران،  شاهد اجرای برنامه های توسعه در ایران بوده ایم. از سال 1357 تا 1391 پنج برنامه توسعه در ایران تدوین و به اجرا در آمده است که از لحاظ محتوا با یکدیگر تفاوت های داشته و نسبت به زمان خود سیاستگذاری های خاصی در آنها اعمال شده است.

به زعم برنامه ریزی های متعدد که در زمینه توسعه تدوین و اجرا شده و مشخص شدن چشم انداز 1404 در ایران، هنوز یک الگوی مشخص و سیر تکوینی معینی برای برنامه های توسعه یافت نشده است.  بعد از پیروزی انقلاب، دغدغه مسوولان و اندیشمندان در حوزه های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ارتقاء سطوح زندگی مردم و بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی ایران بوده است. بخش های که توسعه همزمان آنها، پیشرفت و توسعه کشور را به دنبال خواهد داشت.

نوسازی در ایران از زمان صفویه و با اقدامات برادران شرلی آغاز شد. هرچند این موارد در دوران صفویه ناقص مانده و تا دوره قاجاریه ادامه یافت. عباس میرزا (ولیعهد)، امیر کبیر و سپهسالار در دوره قاجاریه نیز فعالیتهای را به جهت نوسازی در ایران انجام دادند اما نتیجه مشخصی برای کشور به دنبال نداشت. در دوره پهلوی نیز به شکل مدون تری برنامه های عمرانی و نوسازی در ایران شکل گرفت ودر نهایت بعد از پیروزی انقلاب     برنامه های توسعه در شرایطی متفاوت تر پیگیری و به اجرا در آمد.

حسین عظیمی در خصوص ارزیابی الگوهای توسعه در کشورها معتقد است:

به صراحت می توان گفت که تعداد کمی از کشورها استراتژی توسعه مشخصی را دنبال می کنند، بیشتر کشورها معجونی از استراتژی های مختلف را بکار گرفته اند و بخش ها، قطعات و سیاست های از استراتژیهای مختلف را بکارگرفته و سرهم کرده اند، حتی بسیاری از آنان در عمل پرهیز دارند نام الگو، استرات‍ژی یا مکتب خاصی را عنوان کنند. سیاستمداران تمایل دارند بر اهداف الگوها تاکید کنند. آنها نمی خواهند ذهنیت های منفی ناشی از اتخاذ الگوی خاصی در اذهان پدید آید.

دولت سازندگی با اجرای اولین برنامه توسعه در سال 1368 ، از الگوی وابستگی پیروی نموده، دولت اصلاح طلب که برنامه سوم توسعه را در سال 1378 ابلاغ شد از الگوی جهانی شدن پیروی نموده و دولت خدمتگذار نیز با اجرای الگوی بومی برنامه های توسعه در ایران را به اجرا در آمده و هم اکنون توسعه ایرانی- اسلامی مد نظر دولتمردان است. در این برنامه های توسعه، دولتمردان از پارادایم مشخص و پیوسته ای        بهره نگرفته اند و هر دولت به فراخور حال و سیاست های کلی، برنامه ها را تدوین و اجرا کرده اند. در هیچ یک از برنامه های توسعه تعریف روشنی از مفهوم توسعه، ابعاد و ویژگی های آن به عنوان هدف اصلی ارائه نشده است و برنامه ها فاقد رویکرد سیستمی، جامعه و کامل بوده اند(غلامی نتاج-1388  : 128).

حال با توجه به اینکه سیاستمدارن در هر دوره ای نسبت به اهداف و استراتژی های خود الگو خاص یا ترکیبی از آنها را اتخاذ کرده اند و در پی مطالعات محتوای برنامه ها می توان بیان داشت بررسی الگوهای توسعه یافتگی در ایران بعد از پیروزی انقلاب، از ترکیب سه الگوی توسعه یعنی رویکرد وابستگی، رویکرد نوسازی و نظام جهانی بوده است.

هم اکنون ایران با وجود آنکه سده ای را سپری می کند که کشور های همسایه اش با سرعت بیشتری مسیر توسعه را طی می کنند، هنوز نتوانسته این راه را به درستی به پیماید. به این ترتیب سوال‌های اساسی و مهم در این رابطه اینگونه بیان می شود:

  1. الگوهای توسعه به اجرا در آمده چقدر با نیازهای ملی و ساختارهای موجود تطابق داشته است؟
  2. اجماع پارادایمی در برنامه های توسعه وجود داشته است؟
  3. آیا عدم اجماع پارادایمی تاثیری بر توسعه نیافتگی ایران داشته است؟

 

1-3- ضرورت و اهمیت تحقیق

با توجه به اینکه ایران دارای تمدن بسیار کهنی است اما در شرایط اجتماع کنونی دچار تناقضات شدیدی گردیده است. حسین عظیمی معتقد است فرآیند توسعه نمی‌تواند همه کشورهای جهان را در برگیرد. از یک طرف چنانچه تمام جمعیت جهان بخواهند یا بتوانند سطح زندگی جوامع صنعتی را داشته باشند، منابع کره‌زمین در شرایط حاضر، اجازه نمی‌دهد، از طرف دیگر این موضوع زمانی محتمل خواهد بود که کشورهای توسعه یافته سطح مصرف خود را داوطلبانه به نفع کشورهای در حال توسعه و فقیر کاهش دهند و از سوی دیگر شرایط و عوامل در بسیاری از کشورها به گونه‌ای است که احتمالاً دستیابی به توسعه برای آن‌ها محدود است؛ لذا تنها تعداد معدودی از کشورها می‌توانند وارد مدار توسعه شوند که خوشبختانه ایران از جمله این کشورهاست. عظیمی در بررسی‌های خود با توجه به منابع و شرایط، امکان ساختن تمدن جدید  برای ایران را  ممکن و سهل‌تر از بسیاری کشورها دانسته و در مقالات متعدد خود احیای تمدن ایرانی جدید را ممکن و مشروط بر احیای اندیشه‌های محوری اسلام که همان اندیشه‌های محوری تمدن جدید صنعتی هستند، می‌داند.

الگوی که حسین عظیمی ارائه می دهد متکی بر داشته های بومی است. در حالی که در طول نیم قرن گذشته کمتر به الگوی درونی تکیه شده و نوسازی با الگوبرداری از سایر کشورها به اجرا در آمده است.

اگر توسعه را به شاخص های چون توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، توسعه فرهنگی و توسعه انسانی تقسیم بندی نماییم، مشاهده می شود در برخی از شاخص ها توانسته ایم به حد مطلوب رسیده و در برخی دیگر در سطوح قابل قبول قرار نگرفته ایم. این نامتوازنی باعث بروز آنومی های در جامعه می گردد که در طولانی مدت شالوده جامعه را برهم خواهد زد.

تجربه توسعه در جهان نشان داده است که توسعه در تمامی ابعاد آن زمانی در جوامع شکل گرفته که حمایت دولت از برنامه های توسعه وجود داشته است.

تعداد صفحه:146

قیمت : 37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شده به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 asa.goharii@gmail.com

سایت سبز فایل بزرگترین و جامع ترین سایت مرجع فروش و دانلود پایان نامه های مقطع کارشناسی ارشد می باشد. هزاران فایل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروپوزال ، پروژه دانشجویی و گزارش سمینار با فرمت word (پسوند doc یا docx) و قابل ویرایش با امکان دانلود رایگان دمو (فهرست و فصل اول همه پایان نامه ها در سایت به صورت رایگان در دسترس است تا کاملا با محتویات آن آشنا شوید) سایت سبز فایل امکان خرید پایان نامه را برای دانشجویان و محققان محترم برای استفاده در تحقیقات فراهم نموده است. برای پیدا کردن پایان نامه مورد نظرتان عبارت مورد نظر خودتان را در کادر زیر جستجو کنید:
در ضمن برای راحتی دسترسی ، عناوین همه فایل های مربوط به هر رشته را در یک صفحه گردآوری کره ایم. برای دسترسی به رشته مورد نظرتان از منوی بالای سایت وارد شوید.