پایان نامه

پایان نامه با موضوع عبادتگاه مسیحیان -معماری قدسی – مکان مدهبی

1-1- عبادتگاه مسیحیان

1-1-1- پیشینه کلیسا

واژه «کلیسا» از واژه یونانی Ek-kalein و لغت لاتین Ecclesia، به معنای یک جمعیت و انجمن و یا یک اجتماعی است که اغلب دارای هدفی دینی هستند؛ یعنی اجتماع انسان‌هایی که فراخوانده شده و با یکدیگر جمع شده‌اند. در ترجمه یونانی عهد عتیق، واژه «کلیسا[1]» در ابتدا برای اجتماعمردمی است که از سوی خدا انتخاب شده بودند، به ویژه برای آن جماعت کوه سینا که در آن بنی‌اسرائیل قانون را از خدا دریافت کرد و از سوی خدا به مثابه قوم مقدس، برگزیده شد. در عهد جدید نیز این واژه برای مردمی به کار رفته است که خدا آنها را برای خدمت مخصوصی فرا خوانده است. (طاهری، 1389، ص143)

کلیسا یعنی مکان مقدس مسیحیان با همان هدف اجتماعی کنیسه ها بوجود آمد. اولین طرح معماری کلیسا در کاخ امپراطوری کنستانتین ریخته شد و با نفوذ مادرش «سنت هلن» در تمام امپراطوری رواج یافت. کلیسا که همواره در تاریخ مسیحیت حضور چشمگیر داشته است در ابندا نظریات و رویه های یهودی را پذیرا شد اما از زمان به وجود آمدن نهضت اصلاحط پروتستان در اشکال مختلف وجودداشته است. (حسینی،1381، ص 87)

کلیسا پدیده ای است که پس از رستاخیز عیسی به وجود آمده است. آنچه به هر صورت روشن است این مطلب می باشد که حضرت عیسی خود در صدد بنیان گذاشتن کلیسا نبوده است و اینکه او خود یکی مسیحی بوده است و هرگز در صدد قطع رابطه و بریدن از مذهب یهود نبوده است. (حسینی،1381، ص 87)

در کتاب مقدس، واژه «کلیسا» به مثابه اموری مختلف معرفی شده است: قوم خدا و شراکت ایمانداران نجات یافته به وسیله مرگ مسیح، قوم خوانده شده از دنیا، هیکل خدا و روح‌القدس ، بدن مسیح ، مشارکتی روحانی یعنی همان سکونت روح،یگانگی روح، محبت و مراقبت از یکدیگر، یک خدمت روحانی، پایه و اساس حقیقت. به طور کل در عهد جدید ابتدا این واژه اختصاص به قوم خدا در مسیح دارد که به مثابه شهروندان ملکوت خدا  و برای پرستش خدا جمع شده‌اند. البته به معنای بدن مسیح و همچنین به معنای محل عبادت روح‌القدس نیز بیان شده است. (طاهری، 1389، ص144)

کلیدی‌ترین جمله کتاب مقدس، که به نقل از عیسی مسیح درباره کلیسا گفته شده است، عبارت است از: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس و بر این صخره کلیسای خود را بنا می‌کنم و ابواب جهنم بر آن استیلا نخواهد یافت…».  (طاهری، 1389، ص144)

بر اساس آیین مسیحیت راه دخول به کلیساى مسیح که قوم جدید خدا مى‌باشد عبارت است از تعمید . تعمید درمورد کسانى اجرا مى‌شود که توبه کرده و به مسیح ایمان آورده‌اند و نشانه عضویت در خانواده روحانى خدا مى‌باشد. مسیحیان معتقدند تعمید به خودى خود کسى را نجات نمى‌دهد زیرا گناه‌کاران فقط بوسیله ایمان به مسیح نجات مى‌یابند. تعمید علامت و سمبل پاکى از گناه و شروع یک زندگى جدید در مسیح مى‌باشد. در بعضى از کلیساها مرسوم است که آب بر سر کسانى که تعمید مى‌گیرند مى‌پاشند و یا مى‌ریزند و یا در کلیساهاى دیگر اشخاص را کاملا در آب فرو مى‌برند. (طاهری، 1389، ص144)

 

1-1-2- معماری کلیسا     

معماری کلیسا دو بخش مجزای “تعمیدگاه” و “میعادگاه” را در بر میگرفت . (شقاقی،1384،ص100) تعمیدگاه شامل حوضی برای غسل تعمید، دیواری گرد و مشبک و گنبدی که بر طاقی استوار بود که به یک راهرو باز میشد. ساختمان میعادگاه عبارت از صحن سه رواقه ی بزرگ و میز مقدسی بود که در مرکز آن جای داشت، دو بازو نیز به طرفین صحن اضافه شدند که بیانگر صلیب مسیح بودند، محرابی نیز در جانب شرق قرار داشت که منبر کشیش (کاتدرا) را در خود جای میداد( شقاقی،، ص 105-99)

پلان بیشتر کلیساهای نخستین ترکیب یا آمیزه ای بود از حالت کشیدگی و حالت مرکزگرایی. فضای داخلی مهم وجه مشترک همه ی کلیساهای اولیه است. از این طریق میل به تعالی به ظهور میرسد و همین میل دست مایه ی بیان معنای فضای مسیحی شد. فضای وجودی مسیحی از محیط متعین آدمی حاصل نمیشود، بلکه تجلیگاه عهد و طریق رستگاری است که به صورت مرکز [: نماد عهد آدمی] و معبر[: نماد نسیر معنوی آدمی] متعین شده است. با ساختن این مرکز و معبر در قالب کلیسا، معنای جدید وجود صورتی بصری یافت(شولتز، 1386، ص 137).

تصویر شماره ‏5‑5- پلان کلیسای هاکوپ مقدس(منبع: میناسیان،1992)

 از دیگر خصوصیات کلیساها تزئینات و نور پردازی در آن است. پنجره ها، ستونها، سقف، تزئینات کف، نوری که با تأکید بر محراب است همه بیانگر احساسی از پویایی در کلیسایت و حاکی از تلاشی است که این بنا در پی ار تباط با عالم معنا دارد، شکلی که البته با اصلاحاتی متأثر از شرایط سیاسی-اجتماعی و اقلیمی، در دوره خای بعد نیز همچنان پا بر جا باقی میماند.

فضای داخلی کلیسا مکان تقدیس و عالی است و خالی از هر شیء و از هر پدیده ای نگهداشته می شود، که بتوان به گونه ای میان مومنان و کسی که رابطه میان آن ها و مسیح است، قررا گیرد و جهان مادی دا سد خلوص و تعمق کند. از این روی، هر آنچه در کنار و روبروی مومنان قرار میگیرد به تدبیر و اعتقاد و به ایمان منضبط است. هیچ پنجره ای در سطح دیدگان به خارج باز نمی شود تا ایجاد رابطه بصری مستقیم با دنیای خارج را موجب شود و نور را به اندازه محدود در تضمین ثابت ماندن رابطه ها تناسب فضایی و به اندازه داشتن رنگ ها نقشی سازنده دارد. (حسینی،1381، ص 90)

به فضای درونی کلیسا فقط از یک نقطه می توان راه یافت؛ یعنی کلیسا ها ، از خارج تنها از یک نقطه رو یه مردم باز می شوند. اما متعلقات ساختمان کلیسا راه هایی متفاوت دارندکه بر مردمان بسته می مانند. در تدوین فضای کالبدی کلیسا، همیشه به شکل خارجی اش بیشترین توجه مبذول شده، به همان ترتیب که اشیاء در فضای درونی شکل نمادی ویژه دارند و جایی خاص برایشان در نظر گرفته می شود. سوای دانسته هایی متغیر در زمان و در مکان، برای عناصری که روی دیوار های خارجی و به خصوص روی نمای اصلی و روی پوشش خارجی کلیسا ها قرار می گیرند، جاها و نسبت های معین وحود دارند، به عبارت دیگر، حجم کلیسا یا شکل خارجی آن، در تکمیل معنای اجتماعی کلیسا ، در مقیاس شهر مطرح می شوند. (حسینی،1381، ص 90)

بنا بر عهد جدید کلیسا «بدن مسیح» نامیده مى‌شود. مسیح سر کلیسا است و تمام اعضاى بدن از هر نژاد و زبان و رنگ در او یک مى‌باشند، از این رو کلیسا یکى است به طورى که مسیح یکى است. (طاهری، 1389، ص146)و رمزگرایی معبد مسیحی بر مشابهت میان معبد و پیکر مسیح مبتنی است، در انجیل آمده: عیسی پاسخ داد این خانه خدا را ویران کنید و من آن را سه روزه بنا خواهم کرد. یهودیان گفتند: «بنای این معبد ۴۶ سال به‌‌طور انجامیده است، و حال تو می‌‌خواهی سه روزه آن را برپا کنی؟» لیکن معبدی که او از آن سخن می‌‌گفت پیکر خودش بود(یوحنا ۲:‏۱۹-‏‏‏‏۲۲).

 

1-1-3- خصوصیات طرح کلیسا

در آیین های عبادی و اقامه شعایر کلیسا نیز، مسیح به خورشید شکست ناپذیر مانند شده و جهت محراب به سوی قبله یا شرق این همانندی را تایید می کند. به طور کل با توجه به مسیر طولانی که کلیسا از آغاز تا تا امروز داشته و تغییراتی که در تفکر مسیحیت در هر زمان رخ داده طرح و معماری کلیسا نیز دستخوش تغییرات بسیاری بوده، بدین منظور در ادامه تنها به ذکر اصول مشترکی پرداخته شده که همواره در ساخت کلیسا مد نظر بوده است کلیسا رو به جانب شرق دارد، جایی که خورشید بر می آید.

  • فضای نیمه روشن: فضای کلیسا یا تاریک است یا در صورت وجود نور، نور از طرفی وارد می شود که به غنای بنا بیفزاید. مانن کلیسا های گوتیک که شیشه رنگی حال و هوای دیگری به داخل بنا می بخشد.
  • تجسم پیکر مسیح: رمزگرایی کلیسا به شباهت میان کلیسا و پیکر مسیح منتهی است، بنا بر عهد جدید کلیسا «بدن مسیح» نامیده مى‌شود. مسیح سر کلیسا است و تمام اعضاى بدن از هر نژاد و زبان و رنگ در او یک مى‌باشند، از این رو کلیسا یکى است به طورى که مسیح یکى است. (طاهری، 1389، ص146)
  • ترکیب هندسی مربع و دایره: . هندسه کلیسا گفتگو بین دایره و مربع هست که بیانگر رابطه اساسی خدا و بنده هست. دایره نماد آسمان و جهان مقدس هست و مربع نماد دنیا مادی هست.(دیمیتریسو[2]،2000، ص30) در معماری مسیحی شاکله اساسی صلیب محاط در دایره را باز می یابیم. در معماری کلیسا نقشه هندسی بنا، نموداری رمزی از نقشه الهی است
  • ترکیب مرکز و معبر: پلان بیشتر کلیساهای نخستین ترکیب یا آمیزه ای بود از حالت کشیدگی و حالت مرکزگرایی. فضای وجودی مسیحی از محیط متعین آدمی حاصل نمیشود، بلکه تجلیگاه عهد و طریق رستگاری است که به صورت مرکز [: نماد عهد آدمی] و معبر[: نماد نسیر معنوی آدمی] متعین شده است
  • سلسله مراتب: به فضای درونی کلیسا فقط از یک نقطه می توان راه یافت؛ یعنی کلیسا ها ، از خارج تنها از یک نقطه رو یه مردم باز می شوند. شکل گیری کلیسا با جدایی فضای قدسی از غیر قدسی آغاز می شود از همین رو اهمیت آستانه همچون بسیار وسیع است. راه بخشش از ورودی آغاز می شود و به سمت محراب هدایت می شود.(دیمیتریسو،2000، ص30)
  • تزیینات: از دیگر خصوصیات کلیساها تزئینات آن است.نقاشی و مجسمه سازی از پایه ای ترین هنر هاییست که همواره به منظور تزیین فضای کلیسا مورد استفاده بوده است. عنصر مهم در محراب کلیسا صلیب در کلیسای پروتستان و تمثال مسیح مصلوب در دیگر کلیسا ها می باشد. شریف ترین هنر دینی در خدمت کلیسا نیز زرگری است، زیرا وسیله ساخت ظروف مقدس و اسباب و آلات آنجاست.(نظری،1385،ص98)
  • جهت دار بودن: با توجه به این مساله که پلان کلیسا شامل دو بخش اصلی یعنی معبر و محراب است می توان جهت مشخصی ار ابتدای ورودی و در امتداد معبر مشاهده نمود که به مرکزیتی یعنی محراب ختم می شود. این جهت در اغلب کلیسا ها رو به شرق به عنوان مهد خورشید است. (دیمیتریسو،2000، ص30)

جزییات بیشتر درباره این مطلب :

پایان نامه : طراحی مرکز گفتگوی ادیان توحیدی